हे खरे महाराष्ट्राचे नाथ' असे संत एकनाथांबद्दल कोणी म्हटले आहे ?
EN
He is the real 'Nath of Maharashtra'. Who said this about Sant Eknath?
योग्य उत्तर: पर्याय ३ (न्यायमूर्ती म.गो. रानडे)
सविस्तर विश्लेषण:
•
'हे खरे महाराष्ट्राचे नाथ': संत एकनाथांच्या सर्वसमावेशक, दयाळू आणि अस्पृश्यांनाही जवळ करणाऱ्या महान कार्याचा गौरव करताना न्यायमूर्ती महादेव गोविंद रानडे यांनी 'हे खरे महाराष्ट्राचे नाथ' असे उद्गार काढले होते.
•
रानडे यांचा ग्रंथ: न्यायमूर्ती रानडे यांनी १९०० मध्ये लिहिलेल्या आपल्या 'Rise of the Maratha Power' (मराठी सत्तेचा उत्कर्ष) या ग्रंथात महाराष्ट्रातील भागवत धर्म आणि वारकरी संत चळवळीचे सामाजिक महत्त्व विशद केले आहे.
•
संत एकनाथांचे योगदान: संत एकनाथांनी (१५३३–१५९९) पैठण येथे जन्म घेऊन संस्कृत भाषेचा अहंकार मोडून मराठी प्राकृत भाषेत 'एकनाथी भागवत' आणि भारुडे रचली. त्यांनी तहानलेल्या गाढवाला गंगेचे पाणी पाजले आणि महार-मांगांच्या घरी जेवून सामाजिक समतेचा सर्वोच्च आदर्श प्रत्यक्ष आचरणातून प्रस्थापित केला.
•
रानड्यांच्या मते, छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेल्या स्वराज्याची पूर्वतयारी संतांनी घडवून आणलेल्या धार्मिक व सामाजिक समतेच्या लोकचळवळीमुळेच शक्य झाली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
संत एकनाथांनी संत ज्ञानेश्वरांच्या ज्ञानेश्वरीच्या मूळ प्रतीचे शुद्धीकरण १५८४ मध्ये पूर्ण केले.
•
न्यायमूर्ती रानडे यांनी संतांच्या चळवळीची तुलना युरोपमधील 'प्रोटेस्टंट रिफॉर्मेशन्स'शी (Protestant Reformation) केली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (Justice M.G. Ranade)
Detailed Analysis:
•
'Real Nath of Maharashtra': Eulogizing the profound compassion and social egalitarianism of Sant Eknath, it was Justice Mahadev Govind Ranade who designated him as the true 'Nath (Protector/Lord) of Maharashtra'.
•
Ranade's Historiographical Thesis: In his classic historical work *Rise of the Maratha Power* (1900), Justice Ranade argued that the rise of the Maratha Empire under Chhatrapati Shivaji Maharaj was not an accidental rebellion, but the political culmination of a democratic, egalitarian social reformation fostered over centuries by the Bhakti saint-poets.
•
Sant Eknath's Universal Compassion: Sant Eknath (1533–1599) broke caste orthodoxy in Paithan by serving food at the house of an untouchable family, giving sacred Ganges water to a dying donkey, and composing *Bharuds* in popular Marathi.
•
Ranade celebrated Eknath as the spiritual reconciler who democratized religion and elevated vernacular Marathi literature.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Sant Eknath completed the critical textual collation and editing of the authentic manuscript of Dnyaneshwari in 1584.
•
Justice Ranade famously compared the Maharashtra Bhakti movement to the European Protestant Reformation led by Martin Luther.