असाह्य परिस्थितीमुळे एका ठिकाणाहून दुसर्या ठिकाणी मानवाचे स्थलांतर होते त्यासाठी _______ हे घटक कारणीभूत असतात.
EN
Human migration from one place to other place, due to unavoidable circumstances takes place because of __________ factors.
✅ उत्तर: अपसरण/ढकल घटक आहे.
📌 प्रमुख घटक:
•
व्यक्ती, सामान्यतः, त्यांच्या जन्मस्थानाशी भावनिकरित्या संलग्न असतात. परंतु लाखो व्यक्ती त्यांची जन्मस्थळे आणि निवासस्थान सोडून जातात. त्यासाठी विविध कारणे असू शकतात.
•
ही कारणे दोन मोठ्या श्रेणींमध्ये वर्गीकृत केली जाऊ शकतात:
•
आकर्षक/ओढ घटक: यामुळे लोक त्यांचे निवासस्थान किंवा मूळ ठिकाण सोडतात.
•
अपसरण/ढकल घटक: जे वेगवेगळ्या ठिकाणांहून लोकांना आकर्षित करतात.
•
भारतात लोक ग्रामीण भागातून शहरी भागात स्थलांतरित करतात मुख्यत: गरिबी, जमिनीवरील लोकसंख्येचा उच्च दबाव, आरोग्य सेवा, शिक्षण इत्यादी मूलभूत पायाभूत सुविधांचा अभाव.
•
या घटकांव्यतिरिक्त, पूर, दुष्काळ, चक्रीवादळे, भूकंप, त्सुनामी, युद्धे आणि स्थानिक संघर्ष यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तींमुळेही स्थलांतराला अतिरिक्त धक्का देतो.
•
दुसरीकडे, ग्रामीण भागातील लोकांना शहरांकडे आकर्षित करणारे अपसरण/ढकल घटक आहेत. बहुसंख्य ग्रामीण स्थलांतरितांसाठी शहरी भागात सर्वात महत्त्वाचा घटक म्हणजे चांगल्या संधी, नियमित कामाची उपलब्धता आणि तुलनेने अधिक वेतन.
•
शिक्षणाच्या उत्तम संधी, उत्तम आरोग्य सुविधा आणि करमणुकीचे स्रोत इत्यादी हे देखील खूप महत्त्वाचे अपसरण/ढकल घटक आहेत.
•
आकडेवारीच्या आधारे असे लक्षात येते की स्त्री आणि पुरुषांच्या स्थलांतराची कारणे भिन्न आहेत.
•
उदाहरणार्थ, काम आणि रोजगार हे पुरुषांच्या स्थलांतराचे (26 टक्के) मुख्य कारण आहे, तर महिलांसाठी ते केवळ 2.3 टक्के आहे.
•
याउलट, सुमारे 67 टक्के स्त्रिया त्यांच्या लग्नानंतर त्यांच्या पालकांचे घर सोडतात.
•
मेघालय वगळता भारतातील ग्रामीण भागात हे सर्वात महत्त्वाचे कारण आहे, मेघालय येथे स्त्रिया त्यांच्या लग्नानंतर त्यांच्या पालकांचे घर सोडत नाहीत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Answer: Push factors.
📌 Key Highlights:
•
People, generally, are emotionally attached to their place of birth. But millions of people leave their places of birth and residence. There could be a variety of reasons.
•
These reasons can be put into two broad categories :
•
Push factors: these cause people to leave their place of residence or origin.
•
Pull factors: which attract the people from different places.
•
In India people migrate from rural to urban areas mainly due to poverty, high population pressure on the land, lack of basic infrastructural facilities like health care, education, etc.
•
Apart from these factors, natural disasters such as, flood, drought, cyclonic storms, earthquake, tsunami, wars and local conflicts also give extra push to migrate.
•
On the other hand, there are pull factors which attract people from rural areas to cities. The most important pull factor for a majority of the rural migrants to urban areas is the better opportunities, availability of regular work and relatively higher wages.
•
Better opportunities for education, better health facilities and sources of entertainment, etc., are also quite important pull factors.
•
On the basis of the figures, it can be seen that the reasons for migration of males and females are different.
•
For example, work and employment have remained the main cause for male migration (26 per cent) while it is only 2.3 per cent for the females.
•
Contrary to this, about 67 percent of females move out from their parental houses following their marriage.
•
This is the most important cause in the rural areas of India except in Meghalaya where reverse is the case.