🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

तत्कालीन पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी यांच्या कार्यकाळात राष्ट्रीय आणीबाणीदरम्यान संमत करण्यात आलेल्या आणि संविधानात व्यापक व मूलभूत बदल घडवून आणल्यामुळे "लघु संविधान" (Mini-Constitution) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या घटनादुरुस्ती कायद्याची योग्य निवड करा: (A) ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६ (B) ४४ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७८ (C) ७४ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९९२ (D) ७३ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९९२ खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:

EN Identify the Constitutional Amendment Act enacted during the National Emergency under Prime Minister Indira Gandhi, which introduced such extensive and comprehensive changes that it is famously referred to as the "Mini-Constitution": (A) 42nd Amendment Act, 1976 (B) 44th Amendment Act, 1978 (C) 74th Amendment Act, 1992 (D) 73rd Amendment Act, 1992 Select the correct option:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

(D) - ७३ वा घटनादुरुस्ती कायदा

(D) - 73rd Amendment Act

(A) - ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६

(A) - 42nd Amendment Act, 1976

(B) - ४४ वा घटनादुरुस्ती कायदा

(B) - 44th Amendment Act

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: (२) (A) - ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६.

स्पष्टीकरण:

• ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६ हा स्वर्ण सिंह समितीच्या शिफारशींच्या आधारे राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात (३ जानेवारी १९७७ पासून लागू) संमत करण्यात आला.

• या दुरुस्तीने संविधानाचा सरनामा, भाग ४, भाग ५, ७ वी अनुसूची अशा सुमारे ४० हून अधिक कलमांमध्ये आमूलाग्र बदल केले:

१. सरनाम्यात 'समाजवादी', 'धर्मनिरपेक्ष' आणि 'अखंडता' (Socialist, Secular, Integrity) हे तीन नवीन शब्द जोडले.

२. संविधानात भाग ४-अ आणि अनुच्छेद ५१-अ जोडून १० 'मूलभूत कर्तव्ये' (Fundamental Duties) समाविष्ट केली.

३. भाग १४-अ जोडून प्रशासकीय न्यायाधिकरणांची (कलम ३२३-अ व ३२३-ब) स्थापना केली.

४. शिक्षण, वने, वन्यजीव संरक्षण, वजने व मापे या विषयांना राज्यसूचीकडून समवर्ती सूचीत (Concurrent list) वर्ग केले.

५. लोकसभा व विधानसभेचा कार्यकाळ ५ वरून ६ वर्षे केला (जो पुढे ४४ व्या दुरुस्तीने पुन्हा ५ वर्षे केला).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

या दुरुस्तीच्या अफाट व्याप्तीमुळे घटनातज्ज्ञ याला 'लघु संविधान' (Mini Constitution) किंवा 'इंदिरा संविधान' म्हणतात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: (2) (A) - 42nd Amendment Act, 1976.

Explanation:

• The 42nd Constitutional Amendment Act, 1976, enacted on the recommendations of the Swaran Singh Committee during the Internal Emergency, came into effect on 3 January 1977.

• Because of its monumental scope and structural alterations across 40+ articles, it is called the "Mini-Constitution":

1. Preamble: Added the three words 'Socialist', 'Secular', and 'Integrity'.

2. Part IV-A (Article 51A): Added 10 Fundamental Duties of citizens.

3. Part XIV-A (Articles 323A & 323B): Established Administrative Tribunals.

4. Seventh Schedule: Transferred 5 subjects from State List to Concurrent List (Education, Forests, Weights & Measures, Protection of Wild Animals/Birds, Administration of Justice).

5. Extended tenure of Lok Sabha and State Legislative Assemblies to 6 years (reversed to 5 years by the 44th Amendment).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Due to its extensive modifications, constitutional scholars describe the 42nd Amendment Act as a 'Mini-Constitution'.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) (D) - ७३ वा घटनादुरुस्ती कायदा (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) (A) - ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६ (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: (२) (A) - ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६.

⚠️ पर्याय (3) (C) - ७४ वा घटनादुरुस्ती कायदा (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) (B) - ४४ वा घटनादुरुस्ती कायदा (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(A) - ४२ वा घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६' हे असून ते 'केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'केंद्रशासित प्रदेश व विशेष राज्यांच्या तरतुदी' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन