खालीलपैकी योग्य कथन/ने ओळखा. राष्ट्रपती स्वतःच्या निर्णयक्षमतेचा आणि सद्सदविवेक बुद्धीचा वापर करतात, जेव्हा ______. अ. मंत्रिमंडळाने सभागृहाचा विश्वास गमावला परंतु राजीनामा देण्यास नकार दिल्यास मंत्र्यांना बडतर्फ करण्यासाठी. ब. लोकसभेत बहुमत गमावलेल्या किंवा ज्यांच्या विरुद्ध अविश्वासाचा प्रस्ताव मंजूर झाला असेल अशा मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसार लोकसभा विसर्जित करण्यासाठी.
EN
Identify the correct statement(s). The President uses his personal decision-making power and discretion when ______.
a. To dismiss ministers if the Council of Ministers has lost the confidence of the House but refuses to resign.
b. To dissolve the Lok Sabha on the advice of a Council of Ministers that has lost its majority or against which a vote of no-confidence has been passed.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (3) (अ) व (ब) दोन्हीही
सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:
राष्ट्रपतींचे परिस्थितीजन्य विवेकाधिकार (Situational Discretionary Powers):
1.
कथन (अ) बरोबर: संसदीय शासनपद्धतीत मंत्रिमंडळ जोपर्यंत लोकसभेचा विश्वास धारण करते तोपर्यंतच सत्तेत राहू शकते. जर मंत्रिमंडळाने सभागृहाचा विश्वास गमावला असेल (उदा. अविश्वास ठराव मंजूर झाला किंवा अर्थसंकल्प फेटाळला गेला) आणि तरीही ते राजीनामा देण्यास नकार देत असेल, तर अशा मंत्रिमंडळाला बडतर्फ करण्यासाठी राष्ट्रपती स्वतःच्या सद्सद्विवेक बुद्धीचा (Discretion) वापर करतात.
2.
कथन (ब) बरोबर: जर एखाद्या मंत्रिमंडळाने लोकसभेत बहुमत गमावले असेल आणि ते राष्ट्रपतींना लोकसभा विसर्जित करण्याचा सल्ला देत असेल, तर असा सल्ला राष्ट्रपतींवर बंधनकारक नसतो. राष्ट्रपती पर्यायी स्थिर सरकार स्थापन करण्याची शक्यता तपासून विसर्जनाचा सल्ला नाकारू शकतात किंवा स्वीकारू शकतात.
त्यामुळे विधाने (अ) व (ब) दोन्हीही बरोबर आहेत (पर्याय 3).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: मंत्रिमंडळाने बहुमत गमावल्यावर त्यांनी दिलेला कोणताही सल्ला (उदा. लोकसभा विसर्जित करणे) राष्ट्रपतींवर बंधनकारक नसतो; येथे राष्ट्रपतींचा परिस्थितीजन्य विवेकाधिकार लागू होतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Both (a) and (b)
Detailed Constitutional Analysis:
Situational Discretionary Powers of the President:
1.
Statement (a) is correct: A Ministry can remain in office only as long as it enjoys the confidence of the Lok Sabha. If a Ministry loses the confidence of the House and refuses to resign, the President can use personal discretion to dismiss the Ministry.
2.
Statement (b) is correct: The advice of a Council of Ministers that has lost its majority in the Lok Sabha to dissolve the House is not binding on the President. The President exercises personal judgment and discretion to decide whether to dissolve the House or invite an alternative leader to form the government.
Therefore, both statements (a) and (b) are correct (Option 3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: When a government loses its majority in the Lok Sabha, its advice to dissolve Parliament is not binding on the President; situational discretion applies.