भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Group C Mains 2025 MEDIUM

खालीलपैकी योग्य कथन/ने ओळखा. राष्ट्रपती स्वतःच्या निर्णयक्षमतेचा आणि सद्सदविवेक बुद्धीचा वापर करतात, जेव्हा ______. अ. मंत्रिमंडळाने सभागृहाचा विश्वास गमावला परंतु राजीनामा देण्यास नकार दिल्यास मंत्र्यांना बडतर्फ करण्यासाठी. ब. लोकसभेत बहुमत गमावलेल्या किंवा ज्यांच्या विरुद्ध अविश्वासाचा प्रस्ताव मंजूर झाला असेल अशा मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्यानुसार लोकसभा विसर्जित करण्यासाठी.

EN Identify the correct statement(s). The President uses his personal decision-making power and discretion when ______. a. To dismiss ministers if the Council of Ministers has lost the confidence of the House but refuses to resign. b. Regarding the dissolution of Lok Sabha on the advice of a Council of Ministers that has lost its majority or against which a vote of no-confidence has been passed. Alternative answers:

फक्त (अ) Only (a)

फक्त (ब) Only (b)

✓

(अ) व (ब) दोन्हीही Both (a) and (b)

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

वरीलपैकी एकही नाही Neither of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (3) (अ) व (ब) दोन्हीही

सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:

राष्ट्रपतींचे परिस्थितीजन्य विवेकाधिकार (Situational Discretion of the President):

जरी संविधानाच्या अनुच्छेद 74 नुसार राष्ट्रपतींनी मंत्रिमंडळाच्या सल्ल्याने कार्य करणे बंधनकारक असले, तरी काही अपवादात्मक राजकीय परिस्थितींमध्ये राष्ट्रपती स्वतःच्या विवेकाधिकाराचा (Discretion) वापर करू शकतात:

1. कथन (अ) बरोबर: जर मंत्रिमंडळाने लोकसभेचा विश्वास गमावला असेल आणि तरीही ते राजीनामा देण्यास नकार देत असेल, तर अशा मंत्रिमंडळाला/मंत्र्यांना बडतर्फ करण्याचा विवेकाधिकार राष्ट्रपतींना असतो.

2. कथन (ब) बरोबर: जर मंत्रिमंडळाने लोकसभेत बहुमत गमावले असेल किंवा त्यांच्याविरुद्ध अविश्वास प्रस्ताव मंजूर झाला असेल आणि असे मंत्रिमंडळ लोकसभा विसर्जित करण्याचा सल्ला देत असेल, तर असा सल्ला मानणे राष्ट्रपतींवर बंधनकारक नसते; राष्ट्रपती पर्यायी सरकार स्थापनेची शक्यता तपासून लोकसभा विसर्जित करण्याचा वा न करण्याचा स्वविवेकाधिकार वापरू शकतात.

त्यामुळे विधाने (अ) व (ब) दोन्हीही बरोबर आहेत (पर्याय 3).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: राष्ट्रपतींचे परिस्थितीजन्य विवेकाधिकार:

1. कोणत्याही पक्षाला स्पष्ट बहुमत नसताना पंतप्रधानांची निवड करणे.

2. बहुमत गमावलेल्या परंतु राजीनामा न देणाऱ्या मंत्रिमंडळाची हकालपट्टी करणे.

3. बहुमत गमावलेल्या मंत्रिमंडळाने लोकसभा विसर्जित करण्याचा सल्ला दिल्यास तो नाकारणे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Both (a) and (b)

Detailed Constitutional Analysis:

Situational Discretionary Powers of the President of India:

While Article 74 mandates the President to act in accordance with the aid and advice of the Council of Ministers, constitutional conventions confer situational discretion in exceptional circumstances:

1. Statement (a) is correct: Dismissal of the Council of Ministers when it has lost the confidence of the Lok Sabha but stubbornly refuses to resign.

2. Statement (b) is correct: The President is not bound to accept the advice to dissolve the Lok Sabha tendered by a Council of Ministers that has lost its majority or against which a no-confidence motion has passed; the President may explore alternative government formations using personal discretion.

Therefore, both statements (a) and (b) are constitutionally correct (Option 3).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Situational Discretions of the President:

1. Appointment of Prime Minister in a hung Parliament.

2. Dismissal of a Council of Ministers that refuses to resign after losing majority.

3. Deciding dissolution when recommended by a minority ministry.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#राष्ट्रपतीअधिकारकार्यवमहाभियोग #भारतीयराज्यघटनावराज्यव्यवस्था #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2025 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: