खालील विशिष्ट भौगोलिक व कृषी वैशिष्ट्यांच्या आधारे प्रमुख पीक ओळखा: १. भारत हा या पिकाचा जगातील सर्वात मोठा उत्पादक तसेच सर्वात मोठा ग्राहक देश आहे. २. हे पीक प्रामुख्याने हलक्या ते मध्यम प्रकारच्या वाळूमिश्रित-पोयटा (Sandy-loamy) आणि पाण्याचा चांगला निचरा होणाऱ्या जमिनीत घेतले जाते. ३. भारतातील प्रमुख उत्पादक राज्यांचा क्रम: मध्य प्रदेश > राजस्थान > महाराष्ट्र > उत्तर प्रदेश > कर्नाटक. हे पीक खालीलपैकी कोणते आहे?
EN
Identify the crop on the basis of the following agro-geographical characteristics:
1. India is the largest producer as well as the largest consumer of this crop in the world.
2. It is cultivated preferably on well-drained sandy-loamy to medium-textured soils.
3. Leading producing States in order: Madhya Pradesh > Rajasthan > Maharashtra > Uttar Pradesh > Karnataka.
Which of the following is this crop?
योग्य उत्तर पर्याय (3) म्हणजेच डाळी / कडधान्ये (Pulses) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
डाळी / कडधान्ये: भारत हा कडधान्यांचा जगातील सर्वात मोठा उत्पादक (जागतिक उत्पादनाच्या सुमारे २५%), सर्वात मोठा आयातदार आणि सर्वात मोठा ग्राहक (जागतिक खपाच्या २७%) आहे.
•
भौगोलिक अनुकूलता:
•
तापमान: २०°C ते २७°C.
•
पर्जन्य: २५ ते ६० सेंमी (कमी पाण्यात येणारी पिके, अवर्षणप्रतिकारक).
•
मृदा: पाण्याचा चांगला निचरा होणारी हलकी ते मध्यम वालुकामय-लोमी मृदा.
•
उत्पादक राज्ये: मध्य प्रदेश हे भारतातील सर्वोच्च डाळी उत्पादक राज्य आहे, त्यानंतर राजस्थान, महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश आणि कर्नाटकचा क्रमांक लागतो.
•
कडधान्ये ही शिम्बीवर्गीय (leguminous) पिके असल्याने त्यांच्या मुळांवरील गाठींमधील रायझोबियम जिवाणू हवेतील नायट्रोजन जमिनीत स्थिर करून जमिनीची सुपीकता वाढवतात.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
भात व गहू उत्पादनात चीन जगातील सर्वात मोठा उत्पादक आहे, भारत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
•
मका उत्पादनात अमेरिका प्रथम क्रमांकावर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतात एकूण कडधान्य उत्पादनात मध्य प्रदेश प्रथम क्रमांकावर असून महाराष्ट्रात लातूर हे कडधान्य व डाळींच्या व्यापाराची मोठी बाजारपेठ (Dal Mill Hub) म्हणून प्रसिद्ध आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. Pulses.
Detailed Analysis:
•
Pulses: India is the world's largest producer (~25% of global output), largest consumer (~27% of global consumption), and largest importer of pulses.
•
Agro-climatic Conditions:
•
Temperature: 20°C to 27°C.
•
Rainfall: Low to moderate rainfall of 25 to 60 cm (drought-resistant dryland crops).
•
Soil: Well-drained sandy-loamy to dry black soils.
•
State Ranking: Madhya Pradesh is India's leading pulses producing state, followed by Rajasthan, Maharashtra, Uttar Pradesh, and Karnataka.
•
As leguminous crops, pulses fix atmospheric nitrogen into the soil via symbiotic *Rhizobium* root nodules, restoring natural soil fertility.
Distractor Analysis:
•
For Rice and Wheat, China is the largest global producer, with India ranking second.
•
The USA is the largest global producer of Maize.
•
Thus, Option (3) is uniquely identified.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Madhya Pradesh consistently leads India in pulse output. In Maharashtra, Latur is celebrated as the premier agro-trading hub for pulses and processing dal mills.