भारतीय शेतीच्या उत्पादकते संदर्भात पुढील विधांनांतून अयोग्य विधान ओळखा. (a) स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतरच्या सुरुवातीच्या काव्ळात शेतीच्या उत्पादकतेत वेगाने वाढ झाली. (b) शेतीच्या उत्पादकतेतील वाढ ही देशात सर्वत्र समान होती. (c) जगातील इतर विकसित व विकसनशील देशांच्या तुलनेत भारतीय शेतीची उत्पादकता अजुनही बऱ्याच प्रमाणात कमी आहे. पर्यायी उत्तरे :
EN
Identify the incorrect statement from the following statements regarding the productivity of Indian agriculture. (a) Agricultural productivity increased rapidly in the early post-independence period. (b) The increase in agricultural productivity was uniform throughout the country. (c) Indian agricultural productivity is still very low compared to other developed and developing countries of the world. Alternative Answers:
योग्य उत्तर: पर्याय (2) फक्त (a), (b)
स्पष्टीकरण:
•
विधानांचे परीक्षण:
•
विधान (a) अयोग्य आहे: स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरच्या सुरुवातीच्या काळात (1950 ते 1965) शेतीची उत्पादकता वेगाने वाढली नाही; शेतीचा विकास अत्यंत मंद होता आणि भारताला PL-480 अंतर्गत अन्नधान्याची आयात करावी लागत होती. 1966 च्या हरितक्रांतीनंतरच उत्पादकतेत खरी वाढ झाली.
•
विधान (b) अयोग्य आहे: शेतीच्या उत्पादकतेतील वाढ देशात सर्वत्र समान नव्हती. हरितक्रांतीचा फायदा मुख्यत्वे पंजाब, हरियाणा आणि पश्चिम उत्तर प्रदेश या सिंचन सुविधा असलेल्या भागांनाच मिळाला, तर पूर्व व मध्य भारत मागास राहिला.
•
विधान (c) योग्य आहे: जगातील चीन, अमेरिका किंवा युरोपीय देशांच्या हेक्टरी उत्पादकतेच्या तुलनेत आजही भारतीय शेतीची सरासरी उत्पादकता बरीच कमी आहे.
•
प्रश्नात 'अयोग्य विधाने' विचारल्यामुळे विधान (a) व (b) ही दोन्ही अयोग्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
हरितक्रांतीचे (1966-67) वैशिष्ट्य: ही वाढ पीक-विशिष्ट (गहू व तांदूळ) आणि प्रदेश-विशिष्ट (पंजाब, हरियाणा, प. उत्तर प्रदेश) होती; ती सर्वत्र समान नव्हती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Only (a), (b)
Explanation:
•
Critique of Statements on Agricultural Productivity:
•
Statement (a) is incorrect: In the early post-independence era (1947 to mid-1960s), Indian agricultural productivity was stagnant, characterized by low yields, drought vulnerability, and dependence on US food aid (PL-480). Substantial yield increases occurred only after the mid-1960s Green Revolution.
•
Statement (b) is incorrect: The surge in agricultural productivity was highly uneven and geographically skewed, benefiting irrigated regions of Punjab, Haryana, and Western Uttar Pradesh while rain-fed and eastern regions remained largely bypassed.
•
Statement (c) is correct: India's per-hectare crop yields remain significantly below global benchmarks (e.g., China and USA).
•
Because the question requires identifying the incorrect statements, statements (a) and (b) are the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Green Revolution (1966) was characterized by regional disparity (limited initially to northwest India) and crop bias (primarily wheat and rice).