खालील विशिष्ट गुणधर्मांवरून अचूक मृदा प्रकार ओळखा: १. ही मृदा लोह (फेरिक ऑक्साईड) आणि ॲल्युमिनियम (बॉक्साईट) यांच्या संयुगांनी समृद्ध असते. २. उच्च तापमान आणि अतिवृष्टीच्या प्रदेशात तीव्र क्षालनामुळे (Leaching) सिलिका द्रव्ये वाहून जाऊन ही तयार होते. ३. यात चुना, मॅग्नेशियम, नायट्रोजन व सेंद्रिय द्रव्यांची कमतरता असते. ही वैशिष्ट्ये खालीलपैकी कोणत्या मृदेची आहेत?
EN
Identify the soil type from the specific characteristics given below:
1. This soil is rich in iron (ferric oxides) and aluminium (bauxite) compounds.
2. It develops under conditions of high temperature and alternating heavy rainfall through intense leaching of silica.
3. It is characteristically deficient in lime, magnesium, nitrogen, and organic matter.
These characteristics belong to which of the following soils?
योग्य उत्तर पर्याय (2) म्हणजेच जांभी मृदा (Laterite Soil) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
जांभी मृदा (लॅटेराइट): लॅटिन शब्द 'Later' (म्हणजे वीट) यावरून हे नाव पडले आहे.
•
निर्मिती प्रक्रिया: जास्त तापमान आणि मोसमी अतिवृष्टीमुळे खडकातील विद्राव्य घटक (विशेषतः सिलिका आणि चुना) झिरपून वाहून जातात (Leaching/क्षालन) आणि अविद्राव्य लोह व ॲल्युमिनियमचे ऑक्साईड पृष्ठभागावर उरतात.
•
रासायनिक रचना: लोह व बॉक्साईटयुक्त; मात्र नायट्रोजन, फॉस्फरस, पोटॅश आणि चुन्याचे प्रमाण अत्यंत कमी असते.
•
महाराष्ट्रातील वितरण: दक्षिण कोकण (रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग) आणि सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावर (महाबळेश्वर, माथेरान, पन्हाळा).
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
तांबडी मृदा विदारणाने बनते, परंतु तीव्र क्षालनाने जांभी मृदाच बनते.
•
काळी मृदा चुनखडीयुक्त असते आणि क्षालनाने बनत नाही.
•
म्हणून पर्याय (2) अचूक आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जांभी खडकापासून तयार होणाऱ्या जांभ्या मृदेमध्ये काजू, आंबा (हापूस), सुपारी आणि मसाल्यांची पिके उत्कृष्ट येतात. ही माती सुकल्यानंतर विटेसारखी कठीण बनते, म्हणून हिचा वापर बांधकामाच्या विटांसाठी केला जातो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) i.e. Laterite Soil.
Detailed Analysis:
•
Laterite Soil: Derived from the Latin word *Later* meaning brick.
•
Pedogenic Process: Formed in tropical regions characterized by high temperatures and alternating wet and dry spells under heavy rainfall. The process of intense chemical leaching washes away soluble silica and lime, leaving a residue enriched in iron and aluminium sesquioxides.
•
Nutrient Profile: Rich in ferric oxide and bauxite, but acutely deficient in nitrogen, potash, phosphoric acid, and lime.
•
Distribution in Maharashtra: Confined to South Konkan (Ratnagiri and Sindhudurg) and high-elevation Sahyadri plateaus (Mahabaleshwar, Matheran, Gaganbawda).
Distractor Analysis:
•
Red soils form from crystalline basement rocks without such complete desilication leaching.
•
Black soils are base-rich montmorillonite clays.
•
Mountain soils are immature with un-decomposed forest humus.
•
Therefore, Option (2) is the exact match.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Laterite soil is acidic in reaction (low pH) and excels for horticultural crops such as Alphonso mango, cashew nut, and spices. Once quarried and exposed to air, it hardens into building stones (bricks).