1855 मध्ये मुंबई सरकारने 2 कोटी रुपये कर्ज रस्ते, कालवे इत्यादी बांधण्यासाठी उभारले परंतू तो पैसा .......... साठी वापरण्यात लावा.
EN
In 1855, the Bombay Government raised a loan of Rs. 2 crore to construct roads, canals, etc., but that money was utilized for ...........
योग्य उत्तर: पर्याय (३) बर्मा युद्ध
सविस्तर विश्लेषण:
•
१८५५ मध्ये मुंबई सरकारने रस्ते, कालवे आणि जलवाहतूक यांसारख्या सार्वजनिक पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी २ कोटी रुपयांचे 'सार्वजनिक बांधकाम कर्ज' (Public Works Loan) उभारले होते.
•
पैशांचा गैरवापर: हा निधी प्रत्यक्षात भारताच्या सार्वजनिक सुधारणांसाठी न वापरता, ब्रिटिश साम्राज्याच्या विस्तारवादी युद्धाच्या खर्चासाठी, प्रामुख्याने बर्मा युद्धाच्या (Burma War / दुसरे ब्रह्मदेश युद्ध १८५२-५३) लष्करी खर्चाची तूट भरून काढण्यासाठी वळवण्यात आला.
•
दादाभाई नौरोजी, न्यायमूर्ती रानडे आणि रमेशचंद्र दत्त यांनी आपल्या ग्रंथांमध्ये अशा साम्राज्यवादी खर्चाचा दाखला देऊन ब्रिटिश सरकार भारताचा महसूल आणि उभारलेले कर्ज साम्राज्य विस्तारासाठी कसे ओरबाडून नेत होते (Drain of Wealth), हे सिद्ध केले होते.
---
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
दुसरे इंग्रज-बर्मा युद्ध (१८५२-५३): लॉर्ड डलहौसीच्या काळात लढले गेले; यात ब्रिटिशांनी पेगू (लोअर बर्मा) हा प्रदेश ब्रिटिश साम्राज्यात जोडला.
•
लॉर्ड डलहौसीचे धोरण: डलहौसीने १८५४ मध्ये स्वतंत्र 'सार्वजनिक बांधकाम खाते' (PWD) सुरू केले, मात्र बजेटचा मोठा भाग युद्धांकडे वळवला जात असे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Burma War
Detailed Analysis:
•
In 1855, the Bombay Provincial Government raised a significant public works loan of Rs. 2 crore intended for the construction of roads, irrigation canals, and civil infrastructure.
•
Diversion of Funds: Instead of financing reproductive public welfare projects in Western India, these borrowed revenues were diverted by the colonial authorities to offset imperial military expenditures incurred during the Second Anglo-Burmese War (1852–1853).
•
Nationalist economic thinkers such as Dadabhai Naoroji, Justice M. G. Ranade, and Romesh Chunder Dutt cited this exact episode as a blatant illustration of the unilateral 'Drain of Wealth', where Indian revenues were spent on imperial conquest.
---
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Second Anglo-Burmese War (1852–53): Fought under Lord Dalhousie, resulting in the British annexation of the resource-rich province of Pegu (Lower Burma).
•
Dalhousie & PWD: Dalhousie created the specialized Public Works Department (PWD) in 1854, yet infrastructure loans were frequently diverted for imperial military logistics.