🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास PSI Mains 2021 MEDIUM

1911 मध्ये शाही विधीमंडळात ________ यांनी सक्तीचे आणि मोफत प्राथमिक शिक्षण सुरू करावे असे विधेयक मांडले.

EN In 1911, who introduced a bill in the Imperial Legislative Council to provide for free and compulsory primary education?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

गोपाळ कृष्ण गोखले

Gopal Krishna Gokhale

गोपाळ गणेश आगरकर

Gopal Ganesh Agarkar

दादाभाई नौरोजी

Dadabhai Naoroji

धोंडो केशव कर्वे

Dhondo Keshav Karve

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

१९११ मध्ये ब्रिटिश भारताच्या केंद्रीय कायदेमंडळात (शाही विधिमंडळ - Imperial Legislative Council) मोफत आणि सक्तीच्या प्राथमिक शिक्षणाचे ऐतिहासिक विधेयक नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले (Gopal Krishna Gokhale) यांनी मांडले होते:

१. विधेयकाची पार्श्वभूमी: गोखले यांनी सर्वप्रथम १९१० मध्ये प्राथमिक शिक्षणावर ठराव मांडला. त्यानंतर १६ मार्च १९११ रोजी त्यांनी 'प्राथमिक शिक्षण विधेयक' (Elementary Education Bill, 1911) मांडले.

२. विधेयकाचा गाभा: ६ ते १० वयोगटातील मुलांसाठी प्राथमिक शिक्षण टप्प्याटप्प्याने मोफत व सक्तीचे करावे, स्थानिक स्वराज्य संस्थांना यासाठी कर आकारणीचे अधिकार द्यावेत आणि खर्चाचा भार सरकार व स्थानिक संस्थांनी १:२ प्रमाणात उचलावा अशी शिफारस होती.

३. विधेयक नामंजूर: ब्रिटिश नोकरशाही, सनातनी सदस्य आणि जमीनदारांच्या विरोधामुळे १८ मार्च १९१२ रोजी हे विधेयक ३८ विरुद्ध १३ मतांनी फेटाळण्यात आले.

४. गोखले यांनी विधानसभेत उद्गार काढले होते: *"जरी हे विधेयक आज फेटाळले गेले, तरी ते उद्या पुन्हा मांडले जाईल आणि एक दिवस नक्की मंजूर होईल; कारण शिक्षणाशिवाय भारताचा उद्धार अशक्य आहे."*

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• मोफत व सक्तीच्या प्राथमिक शिक्षणाचे विधेयक मांडणारे: नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले (१६ मार्च १९११).

• भारत सेवक समाज (Servants of India Society) ची स्थापना: १२ जून १९०५ (पुणे).

• गोखल्यांना 'भारताचे ग्लॅडस्टन' मानले जाते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

In 1911, the historic bill proposing free and compulsory elementary education was introduced in the Imperial Legislative Council by Gopal Krishna Gokhale:

1. Legislative Initiative: Following his March 1910 resolution, Gokhale formally introduced the Elementary Education Bill on 16 March 1911 in the Imperial Legislative Council.

2. Key Provisions: The bill sought to empower local municipal and rural boards to introduce compulsory schooling for boys aged 6 to 10 in areas where a prescribed percentage of attendance was reached, sharing the financial burden between provincial governments and local bodies (2:1 ratio) with tuition remitted for poor families.

3. Defeat of the Bill: Opposed by colonial administrators citing budgetary constraints and supported only by liberal Indian members, the bill was defeated on 18 March 1912 by 38 votes to 13.

4. Gokhale famously declared: *"We must face defeat with dignity. We must serve our country by our failures as well as by our successes."*

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Gopal Krishna Gokhale introduced the Free and Compulsory Elementary Education Bill on 16 March 1911.

• Founded the Servants of India Society (Bharat Sevak Samaj) on 12 June 1905 in Pune.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) गोपाळ कृष्ण गोखले (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.

⚠️ पर्याय (2) गोपाळ गणेश आगरकर (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) दादाभाई नौरोजी (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) धोंडो केशव कर्वे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'गोपाळ कृष्ण गोखले' हे असून ते 'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'आधुनिक पाश्चात्य शिक्षण प्रसार व शैक्षणिक समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

1911 मध्ये शाही विधीमंडळात ________ यांनी सक्तीचे आणि मोफत प्राथमिक शिक्षण सुरू करावे असे विधेयक मांडले.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन