🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

१९४६ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धानंतर भारतातील राजकीय गतिरोध व दंगलींच्या पार्श्वभूमीवर, ब्रिटीश सैन्याची टप्प्याटप्प्याने माघार आणि सत्ता हस्तांतरणासाठी 'ब्रेक डाऊन योजना' (Breakdown Plan) कोणी प्रस्तावित केली होती?

EN In 1946, in the face of political deadlock and communal strife, who proposed the 'Breakdown Plan' for a phased military withdrawal and transfer of power from British India?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

विन्स्टन चर्चिल

Winston Churchill

व्हाईसरॉय लॉर्ड वेव्हेल

Viceroy Lord Wavell

लॉर्ड माउंटबॅटन

Lord Mountbatten

पंतप्रधान क्लेमेंट ॲटली

Prime Minister Clement Attlee

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

भारताचे तत्कालीन व्हाईसरॉय लॉर्ड वेव्हेल (कारकीर्द: १९४३–१९४७) यांनी मे-सप्टेंबर १९४६ दरम्यान ब्रिटीश मंत्रिमंडळाला 'ब्रेक डाऊन योजना' (Breakdown Plan) सादर केली होती.

• ब्रेक डाऊन योजनेचे उद्दिष्ट:

1. पार्श्वभूमी: कॅबिनेट मिशनच्या अपयशानंतर आणि मुस्लिम लीगच्या 'प्रत्यक्ष कृती दिना'च्या (Direct Action Day - १६ ऑगस्ट १९४६) दंगलीनंतर वेव्हेलच्या मते ब्रिटीश प्रशासन पूर्णपणे हतबल झाले होते.

2. योजनेचे स्वरूप: वेव्हेलने असा प्रस्ताव दिला की, इंग्रजांनी संपूर्ण भारतावर एकाच वेळी नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न सोडून द्यावा. त्याऐवजी ब्रिटीश सैन्याने सुरुवातीला दक्षिण भारतातील काँग्रेस-बहुल प्रांतांमधून माघार घ्यावी आणि ३१ मार्च १९४७ पर्यंत केवळ उत्तर भारतात लक्ष केंद्रित करून शेवटी सन्मानपूर्वक बाहेर पडावे.

3. ॲटली सरकारचा नकार: लंडनच्या क्लेमेंट ॲटली सरकारने हा लष्करी माघारीचा 'पळपुटेपणाचा' प्रस्ताव फेटाळून लावला आणि फेब्रुवारी १९४७ मध्ये वेव्हेलला व्हाईसरॉय पदावरून हटवून त्याच्या जागी लॉर्ड माउंटबॅटन यांची नियुक्ती केली.

• पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (२) अचूक आहे: ब्रेक डाऊन योजना व्हाईसरॉय लॉर्ड वेव्हेल यांनी प्रस्तावित केली होती.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

वेव्हेल योजना / शिमला परिषद = जून १९४५; ब्रेक डाऊन प्लॅन = १९४६ (लॉर्ड वेव्हेल); ३ जून योजना = १९४७ (लॉर्ड माउंटबॅटन).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

Between May and September 1946, Viceroy Field Marshal Lord Wavell (1943–1947) submitted a contingency operational strategy to the British Cabinet termed the 'Breakdown Plan'.

• Essence of the Breakdown Plan:

1. Confronted with administrative paralysis and communal slaughter following the Direct Action Day, Wavell concluded that Britain lacked the armed capability to maintain law and order across India.

2. He suggested a staged military withdrawal: The British army and administration would first evacuate the tranquil southern and central provinces, handing power to the Congress, while concentrating British troops in the disputed northwestern and eastern zones before a final withdrawal by 31 March 1947.

3. British Prime Minister Clement Attlee rejected this defeatist evacuation strategy as fatal to British prestige, leading directly to Wavell's recall and replacement by Lord Mountbatten in February 1947.

• Option Analysis:

• Option (2) is correct: Viceroy Lord Wavell formulated the Breakdown Plan.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Wavell Plan & Simla Conference: 1945; Breakdown Plan: 1946 (Lord Wavell); 3rd June Plan: 1947 (Lord Mountbatten).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) विन्स्टन चर्चिल (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) व्हाईसरॉय लॉर्ड वेव्हेल (अचूक उत्तर): पर्यायांचे विश्लेषण:**

⚠️ पर्याय (3) लॉर्ड माउंटबॅटन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) पंतप्रधान क्लेमेंट ॲटली (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'व्हाईसरॉय लॉर्ड वेव्हेल' हे असून ते 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन