🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) WRD_PWD_CIVIL 2023 MEDIUM

१२ सेमी व्यास असलेल्या नळामध्ये निर्माण होणारी गौण ऊर्जा हानी (Minor losses) ५ × (V²/2g) इतकी आहे. जर डार्सी घर्षण गुणांक f = ०.०४ असेल, तर या गौण हानीच्या समतुल्य असणारी नळाची लांबी (Equivalent length of pipe) किती असेल?

EN In a pipeline of diameter 12 cm, the aggregate minor head loss is given by 5 × (V²/2g). If the Darcy friction factor is f = 0.04, what is the equivalent length of pipe that produces the identical head loss?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
५ मीटर
5 m
B
१५ मीटर
15 m
C
१० मीटर
10 m
D
२० मीटर
20 m
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (२) १५ मीटर

स्पष्टीकरण:

१. समतुल्य लांबीची संकल्पना (Equivalent Length Concept):
• पाईपमधील गौण हानी (Minor loss, $h_m$) आणि डार्सीच्या मुख्य घर्षण हानीचे (Major friction loss, $h_f$) समीकरण समान मानून समतुल्य लांबी ($L_{ ext{eq}}$) काढली जाते:
$$h_m = h_f$$

$$5 \left( rac{V^2}{2g}

ight) = rac{f \cdot L_{ ext{eq}} \cdot V^2}{2g \cdot D}$$

२. दिलेली मूल्ये:
• व्यास ($D$) = १२ सेमी = ०.१२ मीटर
• घर्षण घटक ($f$) = ०.०४
• गौण हानी = $5 rac{V^2}{2g}$
३. समीकरण सोडवणे:
$$5 = rac{f \cdot L_{ ext{eq}}}{D}$$
$$L_{ ext{eq}} = rac{5 \cdot D}{f} = rac{5 imes 0.12}{0.04} = rac{0.60}{0.04} = \mathbf{१५ ext{ मीटर}}$$

म्हणून, गौण हानी भरून काढण्यासाठी नळाची समतुल्य लांबी १५ मीटर असावी लागेल.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप:

• Equivalent length formula: $L_{ ext{eq}} = rac{K \cdot D}{f}$.
• येथे $K = 5$, $D = 0.12 ext{ m}$, $f = 0.04 \implies L_{ ext{eq}} = rac{5 imes 0.12}{0.04} = 15 ext{ m}$.
• डार्सी सूत्रामध्ये $4f'$ की $f$ दिले आहे हे तपासा (येथे मानक Darcy friction factor $f = 0.04$ दिला आहे).
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) 15 m

Explanation:

1. Equivalent Length Principle:
• The equivalent length ($L_{ ext{eq}}$) is the fictitious length of uniform pipe of the same diameter that would yield an identical frictional head loss as the specified minor losses:
$$h_{ ext{minor}} = h_{ ext{major}}$$

$$5\left( rac{V^2}{2g}

ight) = rac{f \cdot L_{ ext{eq}} \cdot V^2}{2g \cdot D}$$

2. Given Parameters:
• Pipe diameter $D = 12 ext{ cm} = 0.12 ext{ m}$
• Darcy friction factor $f = 0.04$
• Minor loss coefficient $K = 5$
3. Calculation:

Cancelling $ rac{V^2}{2g}$ from both sides:

$$5 = rac{f \cdot L_{ ext{eq}}}{D}$$
$$L_{ ext{eq}} = rac{5 \cdot D}{f} = rac{5 imes 0.12 ext{ m}}{0.04} = rac{0.60}{0.04} = \mathbf{15 ext{ m}}$$

Therefore, the equivalent length of pipe is 15 m.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip:

• Equivalent length formula: $L_{ ext{eq}} = rac{K \cdot D}{f}$.
• Major loss (Darcy-Weisbach): $h_f = rac{f L V^2}{2 g D}$.
• Minor loss: $h_m = K rac{V^2}{2g}$.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) ५ मीटर (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) १५ मीटर (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (२) १५ मीटर**[/gold]
⚠️ पर्याय (3) १० मीटर (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) २० मीटर (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: बिल्डिंग मटेरिअल्स व कन्स्ट्रक्शन (BMC)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: स्ट्रेंथ ऑफ मटेरिअल्स व मेकॅनिक्स (SOM)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: फ्लूइड मेकॅनिक्स व हायड्रॉलिक्स (FM)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
स्थापत्य अभियांत्रिकी: जलविज्ञान, धरणे व सिंचन (Hydrology & Irrigation)
quiz 50 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) विषयांतर्गत 'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: स्थापत्य अभियांत्रिकी व जलसंधारण (Civil & WRD) विषयातील 'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'द्रव यांत्रिकी, जलविज्ञान व पाटबंधारे (Fluid Mechanics, Hydrology & Irrigation)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →