प्रशासकीय कायद्याच्या मान्यतेनुसार पुढील बाब ही प्रशासकीय स्वेच्छेने राबविली जाते.
EN
In administrative law, which of the following is typically conducted under administrative discretion?
अचूक उत्तर: पर्याय (२) मौखिक चाचणी
प्रशासकीय कायद्यातील निवडप्रक्रियेच्या तत्त्वांनुसार पर्याय (२) मौखिक चाचणी हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अचूक उत्तर: प्रशासकीय कायद्यानुसार भरती प्रक्रियेत मौखिक चाचणी (Oral Test / Viva-Voce / मुलाखत) ही अधिकाऱ्यांच्या प्रशासकीय स्वेच्छानिर्णयावर (Administrative Discretion) आधारित असते. कारण उमेदवाराचे व्यक्तिमत्त्व, निर्णयक्षमता, संवादकौशल्य आणि समयसूचकता यांचे मूल्यमापन व्यक्तिसापेक्ष असते. सर्वोच्च न्यायालयाने (उदा. *लीलाधर वि. राजस्थान राज्य*, *अशोक कुमार यादव वि. हरियाणा राज्य*) मुलाखतीतील स्वेच्छाधिकार मान्य केला आहे, मात्र असा स्वेच्छाधिकार मनमानी असू नये म्हणून मुलाखतीसाठी गुणांचे प्रमाण मर्यादित (साधारणतः १२.२% ते १५%) ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत.
•
पर्याय (१) चुकीचा: शारीरिक चाचणी (Physical Test) ही पूर्णतः वस्तुनिष्ठ निकषांवर (उदा. उंची, छाती, धावण्याची वेळ) घेतली जाते, त्यात स्वेच्छाधिकाराला जागा नसते.
•
पर्याय (३) चुकीचा: लेखी चाचणी (Written Test) ही पूर्वघोषित अभ्यासक्रम व निश्चित उत्तरपत्रिकेनुसार तपासली जाते, ती नियमाधारित असते.
•
पर्याय (४) चुकीचा: शारीरिक व लेखी चाचण्या वस्तुनिष्ठ असल्याने 'वरील सर्व' लागू होत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: प्रशासकीय स्वेच्छानिर्णय (Administrative Discretion):
•
प्रशासकीय अधिकाऱ्याला पर्यायांपैकी योग्य पर्याय निवडण्याचे स्वातंत्र्य म्हणजे स्वेच्छाधिकार.
•
स्वेच्छाधिकारावर बंधने: नैसर्गिक न्यायाचे पालन, सद्सद्विवेकबुद्धीने वापर, द्वेषाचा किंवा मनमानीपणाचा अभाव (Non-arbitrariness under Article 14).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Oral test / Interview
Under the principles of administrative law, Option (2) Oral test / Interview is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Option (2) is correct: In selection and appointment procedures, an oral test (Viva-Voce / Interview) involves the exercise of subjective administrative discretion (स्वेच्छानिर्णय अधिकार) by the interviewing panel to assess traits such as temperament, alertness, resourcefulness, and leadership. While recognizing administrative discretion in interviews, the Supreme Court (*Lila Dhar v. State of Rajasthan*, *Ashok Kumar Yadav v. State of Haryana*) mandated that marks allocated to viva-voce must not be arbitrarily high to prevent bias.
•
Option (1) is incorrect: Physical tests are governed by strictly objective, measurable benchmarks (height, chest expansion, sprint timings) leaving zero room for subjective discretion.
•
Option (3) is incorrect: Written examinations follow standard, rule-bound syllabi and pre-determined evaluation keys.
•
Option (4) is incorrect: Since physical and written tests are objective, 'All of the above' is incorrect.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Administrative Discretion in Public Law:
•
Discretion means the power to choose among alternative courses of action.
•
It must be exercised reasonably, in good faith, and without arbitrariness, adhering to Article 14 of the Constitution.