🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
पर्यावरण व जैवविविधता Maharashtra Zilla Parishad Bharti (ZP) 2024 MEDIUM

नैसर्गिक परिसंस्थेमध्ये (Ecosystem) सूर्याकडून उत्पादकांकडे आणि तेथून विविध पोषण पातळ्यांतील भक्षकांकडे ऊर्जेचे वहन कसे होते?

EN In any natural ecosystem, how does solar energy transfer across producers and successive trophic levels of consumers?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
ऊर्जा पूर्णपणे नष्ट होते
Energy is permanently destroyed
B
ऊर्जा चक्रीय पद्धतीने परत फिरते
Energy cycles back cyclically
C
ऊर्जा एका दिशेने प्रवाहित होते (एकदिशीय वहन)
Energy flows in a unidirectional manner
D
ऊर्जा स्थिर राहते
Energy remains completely stationary
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (3) ऊर्जा एका दिशेने प्रवाहित होते (एकदिशीय वहन)

परिसंस्थेतील ऊर्जा वहनाचे भौतिक व जैविक नियम:

• एकदिशीय ऊर्जा प्रवाह (Unidirectional Energy Flow):
• परिसंस्थेत ऊर्जेचा प्राथमिक आणि अंतिम स्त्रोत सूर्य आहे.
• हिरव्या वनस्पती (उत्पादक) सौर ऊर्जेचे रूपांतर प्रकाशसंश्लेषणाद्वारे रासायनिक ऊर्जेत करतात.
• ही ऊर्जा उत्पादकांकडून शाकाहारी प्राण्यांकडे (प्राथमिक भक्षक) आणि तेथून मांसाहारी प्राण्यांकडे (द्वितीयक व तृतीयक भक्षक) फक्त एकाच दिशेने वाहते.
• ऊष्मागतीशास्त्राचा दुसरा नियम (Second Law of Thermodynamics): ऊर्जेचे एका पातळीतून दुसऱ्या पातळीत संक्रमण होताना ऊर्जेचा काही भाग उष्णतेच्या स्वरूपात बाहेर पडतो, जो पुन्हा परिसंस्थेला मिळवता येत नाही.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (2) चक्रीय वहन: नायट्रोजन, फॉस्फरस यांसारख्या पोषक घटकांचे वहन चक्रीय असते, ऊर्जेचे नाही.
💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: याच कारणामुळे परिसंस्थेतील 'ऊर्जेचा मनोरा' (Pyramid of Energy) हा नेहमी सरळ (Always Upright) असतो; तो कधीही उलटा (Inverted) असू शकत नाही.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (3) Energy flows in a unidirectional manner

Ecosystem Thermodynamics & Energy Dissipation:

• Unidirectional Energy Dynamics:
• The sun is the sovereign source of biological energy driving all biomes.
• Solar irradiance fixed by autotrophic producers into organic bonds cascades progressively upward through herbivores, carnivores, and apex predators strictly in a one-way, non-cyclic path.
• In alignment with the Second Law of Thermodynamics, at each successive trophic step, a significant fraction of available chemical energy is permanently lost as low-grade metabolic heat (respiration), unable to be recaptured by the sun or plants.

Analysis of Other Options:

• Option (2) Cyclical: Nutrient elements (carbon, nitrogen) cycle biogeochemically, but thermodynamic energy flows monotonically.
💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Because thermodynamic energy is dissipated at every trophic step, the Ecological Pyramid of Energy is ALWAYS upright and can never be inverted under any ecosystem conditions.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) ऊर्जा पूर्णपणे नष्ट होते (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) ऊर्जा चक्रीय पद्धतीने परत फिरते (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) ऊर्जा एका दिशेने प्रवाहित होते (एकदिशीय वहन) (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (3) ऊर्जा एका दिशेने प्रवाहित होते (एकदिशीय वहन)**[/gold]
✗ पर्याय (4) ऊर्जा स्थिर राहते (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: पर्यावरण व जैवविविधता विषयांतर्गत 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: पर्यावरण व जैवविविधता विषयातील 'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'पर्यावरण भूगोल, परिसंस्था रचना व अन्नसाखळी' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →