फौजदारी कार्यवाहीमध्ये गुन्हा सिद्ध करण्याचा भार हा
EN
In criminal proceedings, the burden of proving the guilt:
अचूक उत्तर: पर्याय (१) अभियोग पक्षावर असतो कि आरोपीने गुन्हा केला
सविस्तर कायदेशीर विश्लेषण:
•
फौजदारी न्यायशास्त्राचा सुवर्ण नियम (Golden Thread of Criminal Jurisprudence):
•
फौजदारी कायद्याचा मूलभूत सिद्धांत आहे: *"दोष सिद्ध होईपर्यंत प्रत्येक आरोपी निर्दोष मानला जातो"* (Presumption of innocence until proven guilty).
•
भारतीय पुरावा कायदा, १८७२ चे कलम १०१:
•
जो पक्ष न्यायालयात एखादा हक्क किंवा दायित्व सिद्ध करू इच्छितो, पुराव्याचा भार त्या पक्षावर असतो.
•
त्यामुळे फौजदारी खटल्यात आरोपीने गुन्हा केला आहे हे संशयापलीकडे (Beyond reasonable doubt) सिद्ध करण्याचा मूळ भार संपूर्णपणे अभियोग पक्षावर (Prosecution) असतो.
•
आरोपीला स्वतःचे निर्दोषत्व सिद्ध करण्याची सक्ती नसते; जोपर्यंत अभियोग पक्ष गुन्हा सिद्ध करत नाही, तोपर्यंत आरोपी निर्दोष मानला जातो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
फौजदारी खटल्यातील पुराव्याचा भार:
1.
अभियोग पक्षावर (Prosecution): गुन्हा संशयापलीकडे सिद्ध करणे (Proof beyond reasonable doubt).
2.
आरोपीवर: आरोपीने IPC मधील सामान्य अपवादांचा (कलम 76-106) बचाव घेतला असेल, तर केवळ संभाव्यतेचा तोल (Preponderance of probabilities) सिद्ध करण्याचा मर्यादित भार असतो (पुरावा कायदा कलम 105).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Lies on the prosecution to prove that the accused committed the crime
Detailed Legal Analysis:
•
Cardinal Principle of Criminal Jurisprudence:
•
The bedrock rule of criminal law is the presumption of innocence: Every accused is presumed innocent until proven guilty by competent evidence.
•
Under Section 101 of the Indian Evidence Act, 1872, the burden of proving that the accused committed the alleged crime lies squarely and throughout the trial upon the prosecution.
•
The prosecution must establish the guilt of the accused beyond all reasonable doubt.
•
The accused is under no obligation to prove his innocence; the weakness of the defence cannot be used to sustain a prosecution conviction.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
Standard and Burden of Proof:
1.
Prosecution burden: Beyond reasonable doubt (strict standard).
2.
Accused burden (General Exceptions under Sec 105 Evidence Act): Only on a preponderance of probabilities.