पूर्व हिमालय प्रदेशात ज्वारी व बाजरी सारखी पिके अभावानेच आढळतात, कारण :
EN
In Eastern Himalaya crops like jowar and bajra are rarely observed, because __________.
योग्य उत्तर: पर्याय २ (हा विभाग जास्त उठाव आणि अधिक पर्जन्यमान असलेला प्रदेश आहे)
स्पष्टीकरण:
•
पूर्व हिमालयातील भौगोलिक परिस्थिती: पूर्व हिमालयात (अरुणाचल प्रदेश, आसाम, सिक्कीम इ.) तीव्र उतारांचे उंच पर्वतीय भूस्वरूप (जास्त उठाव / Rugged Topography) असून मोसमी वाऱ्यांमुळे वार्षिक २०० ते ३०० सेमीपेक्षा जास्त मुसळधार पाऊस पडतो.
•
ज्वारी व बाजरीची पिके:
•
ज्वारी आणि बाजरी ही शुष्क व निमशुष्क हवामानातील तृणधान्ये (Millets) आहेत.
•
या पिकांना मध्यम ते कमी पर्जन्यमान (४० ते ७५ सेमी), भरपूर सूर्यप्रकाश आणि निचरा होणारी सपाट किंवा सौम्य उताराची जमीन आवश्यक असते.
•
अतिवृष्टी, सतत ढगाळ हवामान, अतिआर्द्रता आणि तीव्र पर्वतीय उतार यांमुळे पूर्व हिमालयात ज्वारी व बाजरीचे उत्पादन घेतले जात नाही.
•
पूर्व हिमालयात डोंगरउतारांवर पायऱ्यांची शेती करून भात (तांदूळ), मका, चहा आणि बाजरीसारख्या काही विशिष्ट स्थानिक तृणधान्यांची (उदा. फिंगर मिलेट/नाचणी) लागवड केली जाते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ज्वारीच्या उत्पादनात महाराष्ट्र देशात आघाडीवर आहे, तर बाजरीच्या उत्पादनात राजस्थान प्रथम क्रमांकावर आहे. ज्वारी व बाजरी ही खरीप तसेच रब्बी हंगामातील कोरडवाहू पिके असून दख्खनच्या पर्जन्यछायेच्या पठारी भागात सर्वाधिक घेतली जातात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (this is the area of rugged topography and high rainfall)
Explanation:
•
Agro-climatic characteristics of Eastern Himalayas: The Eastern Himalayan region is characterized by steep, rugged mountainous terrain and an extremely humid tropical/subtropical montane climate with heavy monsoon rainfall exceeding 200–300 cm annually.
•
Growing conditions for Jowar and Bajra:
•
Jowar (Sorghum) and Bajra (Pearl Millet) are coarse grains/millets adapted to arid and semi-arid conditions.
•
They require moderate to low rainfall (40 to 75 cm), abundant sunshine, warm temperatures, and well-drained loamy/sandy soils on plateau plains.
•
Excessive rainfall causes waterlogging and fungal diseases in millets, while rugged relief prevents extensive crop cultivation.
•
Hence, crops like jowar and bajra are rarely observed in the Eastern Himalayas, where terrace farming of rice, maize, and tea dominates.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Maharashtra is the leading state in Jowar production, while Rajasthan leads India in Bajra production. Both are drought-resistant crops thriving in the rain-shadow semi-arid zones of the Deccan and Thar basins.