जागतिक व्यापारामध्ये भारतीय निर्यातीला विकसित देशांच्या बाजारपेठेत प्रामुख्याने खालीलपैकी कोणत्या 'बिगर-जकाती अडथळ्यांचा' (Non-Tariff Barriers - NTBs) मोठ्या प्रमाणावर सामना करावा लागतो? (अ) संवेष्टन, पॅकेजिंग आणि कठोर लेबलिंगचे नियम (ब) उत्पादनाची तांत्रिक एकसमानता, दर्जा व स्वच्छता मानके (SPS आणि TBT मानके) (क) क्लिष्ट कागदपत्रे, प्रमाणपत्रांची पूर्तता आणि प्रदीर्घ प्रशासकीय प्रक्रिया पर्यायी उत्तरे:
EN
In global commerce, Indian exports predominantly encounter which of the following 'Non-Tariff Barriers' (NTBs) when accessing the markets of developed countries?
(a) Packaging, container specifications, and stringent labelling regulations
(b) Technical product harmonization, quality mandates, and Sanitary and Phytosanitary (SPS) standards
(c) Cumbersome documentation, conformity certifications, and lengthy administrative procedures
Alternative Answers:
योग्य उत्तर पर्याय (४) वरील सर्व बिगर-जकाती अडथळे (अ, ब आणि क) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
बिगर-जकाती अडथळे (Non-Tariff Barriers - NTBs):
•
जकात किंवा आयात शुल्क (Customs Tariffs) न वाढवता इतर अप्रत्यक्ष नियमांद्वारे परदेशी वस्तूंची आयात रोखण्यासाठी विकसित देशांकडून वापरल्या जाणाऱ्या संरक्षक उपायांना 'बिगर-जकाती अडथळे' म्हणतात.
•
भारतीय निर्यातीला (उदा. आंबा, द्राक्षे, सागरी उत्पादने, औषधे, वस्त्रोद्योग) भेडसावणारे प्रमुख अडथळे:
१)
SPS मानके (स्वच्छता व वनस्पती स्वच्छता - Sanitary and Phytosanitary Measures): कीटकनाशकांच्या अंशांवरून भारतीय शेतीमालावर बंदी घालणे.
२)
TBT मानके (तांत्रिक अडथळे - Technical Barriers to Trade): उत्पादनाची रचना, पॅकेजिंग आणि पर्यावरणपूरक लेबलिंगचे अत्यंत कडक नियम लादणे (अ आणि ब).
३)
प्रशासकीय अडथळे (क): किचकट तपासणी, आयात परवाने आणि प्रमाणपत्रांची क्लिष्ट प्रक्रिया.
•
WTO च्या नियमांनुसार जकातीचे दर कमी झाले असले तरी विकसित देश अशा बिगर-जकाती उपायांचा वापर करून भारतीय निर्यातीवर अघोषित बंधने आणतात.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
तिन्ही मुद्दे भारतीय निर्यातीसमोरील खरे बिगर-जकाती अडथळे आहेत, म्हणून पर्याय (४) अचूक आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
व्यापार अडथळ्यांचे प्रकार:
•
जकाती अडथळे (Tariff Barriers): थेट सीमाशुल्क, विशेष आयात कर.
•
बिगर-जकाती अडथळे (Non-Tariff Barriers): कोटा (Quotas), आयात परवाने, SPS मानके, अँटी-डम्पिंग शुल्क आणि लेबलिंग नियम.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) All of the above Non-Tariff Barriers (a, b and c).
Detailed Analysis:
•
Non-Tariff Barriers (NTBs):
•
Regulatory, procedural, or administrative measures other than ordinary customs tariffs that restrict, penalize, or distort the flow of international trade.
•
Key NTB hurdles faced by Indian exporters (marine products, mangoes, basmati rice, textiles, pharmaceuticals):
1)
Sanitary and Phytosanitary (SPS) Measures: Strict pesticide residue ceilings, micro-biological testing, and fumigation standards invoked by the EU and US.
2)
Technical Barriers to Trade (TBT) (a & b): Rigid industrial specifications, eco-labelling rules, carbon footprint documentation, and child-labour compliance declarations.
3)
Customs & Administrative Procedural Hurdles (c): Onerous pre-shipment inspections, complex origin certificates, and arbitrary port clearances.
•
While the WTO has substantially driven down global tariff rates, developed economies increasingly rely on non-tariff technical regulations as covert protectionism.
Distractor Analysis:
•
Options (1), (2), and (3) are single components.
•
Option (4) is correct: All three represent prominent non-tariff impediments.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Classification of Trade Barriers:
•
Tariff Barriers: Ad-valorem customs duties, specific tariffs, protective surcharges.
•
Non-Tariff Barriers: Import quotas, import licensing, voluntary export restraints (VERs), anti-dumping duties, SPS and TBT regulations.