मानवामध्ये जन्मानंतर खालीलपैकी कोणत्या पेशींमध्ये सूत्री विभाजन (Mitosis) थांबते आणि त्यांची एकूण संख्या जन्मानंतर नव्याने वाढत नाही? १. अंडपेशी (Ova / प्राथमिक ओओसाइट्स) २. मध्यवर्ती चेतापेशी (Neurons) ३. यकृतपेशी (Hepatocytes) खालीलपैकी अचूक पर्याय निवडा:
EN
In humans, following birth, which of the following specialized cell types permanently cease mitotic cellular division such that their total baseline pool does not increase post-natally?
1. Primary Oocytes / Ova
2. Central Nervous System Neurons
3. Liver Hepatocytes
Choose the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय (४) १ आणि २ दोन्ही आहे.
स्पष्टीकरण:
•
१. अंडपेशी (Ova / Primary Oocytes):
•
मानवी स्त्री भ्रूणाच्या गर्भावस्थेमध्येच सुमारे २०व्या आठवड्यात सर्व अंडपेशींची निर्मिती पूर्ण होते (सुमारे १० ते २० लाख प्राथमिक ओओसाइट्स).
•
जन्मानंतर स्त्रीच्या अंडाशयात एकाही नवीन अंडपेशीची निर्मिती होत नाही; उलट वयानुसार त्यांची संख्या सतत घटत जाते.
•
२. चेतापेशी (Neurons):
•
मानवी मेंदू आणि मध्यवर्ती मज्जासंस्थेतील चेतापेशी जन्मानंतर पेशी चक्राच्या कायमस्वरूपी विश्राम अवस्थेत ($G_0$ टप्पा / Quiescent Phase) जातात.
•
त्यांच्यात सेंट्रीओल्स (Centrioles) अकार्यक्षम असल्याने त्या सूत्री विभाजन करू शकत नाहीत; त्यामुळे जन्मानंतर मेंदूतील चेतापेशींची मूळ संख्या वाढत नाही.
•
३. यकृतपेशी (Hepatocytes):
•
यकृतात पेशी विभाजनाची आणि पुनरुत्पादनाची (Regeneration) प्रचंड क्षमता असते; यकृताचा ७०% भाग कापून काढला तरी यकृतपेशी विभाजनाने तो अवघ्या काही आठवड्यांत पूर्ववत वाढू शकतो.
•
म्हणून १ आणि २ या दोन्ही पेशींची संख्या जन्मानंतर वाढत नाही.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण (Distractor Analysis):
•
पर्याय १ आणि २ अपूर्ण आहेत आणि पर्याय ३ चुकीचा आहे कारण यकृतपेशी आयुष्यभर पुनरुत्पादित होऊ शकतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पेशी चक्राचा $G_0$ टप्पा (Quiescent Stage):
•
हृदय स्नायूपेशी (Cardiac muscle cells) आणि चेतापेशी (Neurons): एकदा विभक्त झाल्यानंतर विभाजन पावत नाहीत ($G_0$ टप्प्यात कायमस्वरूपी).
•
यकृतपेशी (Hepatocytes): गरजेनुसार $G_0$ टप्प्यातून पुन्हा $G_1$ मध्ये प्रवेश करून विभाजन सुरू करू शकतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) Both 1 and 2.
Explanation:
•
Primary Oocytes (1):
•
In human females, oogenesis is initiated during fetal development. By roughly the 20th week of gestation, all oogonia complete mitotic proliferation and enter meiotic arrest as primary oocytes.
•
No new oocytes are generated post-natally; the female is born with a finite, non-increasing ovarian reserve that depletes until menopause.
•
Neurons (2):
•
Mature central nervous system neurons are terminally differentiated, post-mitotic cells arrested irreversibly in the $G_0$ phase of the cell cycle.
•
Because mature neurons lack functional centrosome dynamics required for cytokinesis, neuronal populations do not increase in number after infancy.
•
Hepatocytes (3):
•
Liver cells possess exceptional compensatory proliferative capacity; remaining hepatocytes exit $G_0$ and re-enter mitosis following surgical resection or toxin-induced injury to regenerate the entire liver mass.
•
Consequently, both 1 and 2 do not increase in number after birth.
Distractor Analysis:
•
Options 1 and 2 are incomplete, while Option 3 contradicts the well-documented regenerative prowess of liver tissue.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Cell Cycle Quiescent ($G_0$) States:
•
Permanent $G_0$: Neurons and cardiac myocytes (permanent arrest).
•
Facultative $G_0$: Hepatocytes (quiescent but retain mitotic capability upon stimulus).
•
Continuously Dividing: Bone marrow hematopoietic stem cells, gut epithelial cells.