मानवामध्ये प्रथिनांच्या चयापचयातून तयार होणाऱ्या अमोनियाचे यकृतातील ऑर्निथिन चक्राद्वारे (Ornithine cycle) कमी विषारी घटकात रूपांतर केले जाते; मानवाचा मुख्य नायट्रोजनयुक्त उत्सर्जित घटक (Major nitrogenous excretory product) खालीलपैकी कोणता आहे?
EN
In humans, toxic ammonia generated from protein metabolism is converted into a less toxic compound via the Ornithine cycle in the liver; which of the following is the major nitrogenous excretory product in human beings?
योग्य उत्तर युरिया (Urea) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
मानवाच्या शरीरात प्रथिनांच्या विघटनातून तयार होणारा अमोनिया ($NH_3$) अत्यंत विषारी असतो. यकृतामध्ये (Liver) ऑर्निथिन चक्र (Ornithine / Urea Cycle) घडून येते, ज्याद्वारे अमोनिया व कार्बन डायऑक्साईड एकत्र येऊन युरिया [$CO(NH_2)_2$] तयार होतो.
•
मानव हा 'युरिओटेलिक' (Ureotelic) सजीव आहे, ज्यामध्ये उत्सर्जनाचा प्रमुख नायट्रोजनयुक्त घटक युरिया असतो. हा युरिया रक्तातून मूत्रपिंडाद्वारे (Kidneys) गाळला जाऊन मूत्रावाटे बाहेर टाकला जातो.
•
निरोगी मानवी मूत्रात सुमारे ९५% पाणी, २.५% युरिया, आणि उर्वरित २.५% इतर क्षार (यूरिक आम्ल, क्रिएटिनिन, सोडियम क्लोराईड) असतात.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १ (युरिया): योग्य उत्तर. सस्तन प्राणी, उभयचर आणि सागरी मासे युरिओटेलिक असतात.
•
पर्याय २ (अमोनिया): हा अमोनोटेलिक (Ammonotelic) प्राण्यांचा (उदा. अस्थिमत्स्य / गोड्या पाण्यातील मासे, अमिबा) उत्सर्जित घटक आहे, ज्याच्या उत्सर्जनासाठी मुबलक पाण्याची आवश्यकता असते.
•
पर्याय ३ (यूरिक आम्ल): हा युरिकोटेलिक (Uricotelic) प्राण्यांचा (उदा. पक्षी, सरपटणारे प्राणी, कीटक) उत्सर्जित घटक आहे, जो पाण्याच्या संवर्धनासाठी अर्ध-घन स्वरूपात टाकला जातो.
•
पर्याय ४ (अमोनियम क्लोराईड): हा मानवाचा प्राथमिक उत्सर्जित घटक नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
नायट्रोजनयुक्त उत्सर्जनावर आधारित वर्गीकरण लक्षात ठेवा: (१) अमोनोटेलिक - मासे व जलीय अपृष्ठवंशी प्राणी; (२) युरिओटेलिक - मानव, सस्तन प्राणी व प्रौढ उभयचर (बेडूक); (३) युरिकोटेलिक - पक्षी, सरपटणारे प्राणी व कीटक. युरियाची निर्मिती केवळ यकृतात होते, तर त्याचे शरीराबाहेर उत्सर्जन मूत्रपिंडाद्वारे होते!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Urea.
Key Analysis:
•
In humans, the catabolism of amino acids produces highly toxic ammonia ($NH_3$). In the liver, ammonia and carbon dioxide enter the Ornithine Cycle (Urea Cycle) to synthesize urea [$CO(NH_2)_2$], which is substantially less toxic.
•
Humans are ureotelic organisms because urea is the primary nitrogenous waste excreted in urine. The synthesized urea is transported via the blood to the kidneys, where nephrons filter and excrete it.
•
Normal adult human urine typically consists of approximately 95% water, 2.5% urea, and 2.5% other solutes and salts (uric acid, creatinine, sodium chloride).
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Urea): Correct answer. Mammals, adult amphibians, and cartilaginous fishes are ureotelic.
•
Option 2 (Ammonia): Excreted by ammonotelic organisms (freshwater teleost fish, aquatic invertebrates) and requires copious amounts of water.
•
Option 3 (Uric acid): Excreted by uricotelic animals (birds, reptiles, terrestrial insects) as a paste or pellet to conserve water.
•
Option 4 (Ammonium chloride): Not a primary physiological excretory waste product.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Remember the evolutionary excretion pattern: (1) Ammonotelic - Aquatic animals; (2) Ureotelic - Mammals, adult amphibians (frogs); (3) Uricotelic - Birds, reptiles, insects. Urea is synthesized exclusively in the liver via the Krebs-Henseleit (ornithine) cycle, but filtered and excreted by the kidneys!