अचूक उत्तर: पर्याय (२) मातीच्या अंतःस्रवण क्षमतेएवढा (Equal to infiltration capacity)
स्पष्टीकरण:
१.
अंतःस्रवण क्षमता (Infiltration Capacity, fc):
•
माती ज्या कमाल वेगाने पाणी शोषून घेऊ शकते, त्या कमाल मर्यादेला मातीची अंतःस्रवण क्षमता ($f_c$) म्हणतात.
२.
प्रत्यक्ष अंतःस्रवण दर (Actual Infiltration Rate, f):
•
केस १ (पावसाची तीव्रता $i < f_c$):
जर पाऊस कमी पडत असेल, तर पडणारे सर्व पाणी जमिनीत मुरते. त्यामुळे प्रत्यक्ष अंतःस्रवण दर पावसाच्या तीव्रतेएवढा असतो ($f = i$). यावेळी कोणताही पृष्ठभागीय अपवाह (Runoff) तयार होत नाही.
•
केस २ (पावसाची तीव्रता $i \ge f_c$):
जर पाऊस मातीच्या क्षमतेपेक्षा जास्त पडत असेल, तर माती तिच्या कमाल क्षमतेपेक्षा जास्त पाणी शोषू शकत नाही. त्यामुळे प्रत्यक्ष अंतःस्रवण दर हा मातीच्या अंतःस्रवण क्षमतेएवढाच मर्यादित राहतो ($f = f_c$), आणि उरलेले अतिरिक्त पाणी पृष्ठभागावरून वाहून जाते (Surface Runoff $= i - f_c$).
म्हणून, जेव्हा $i > f_c$, तेव्हा अंतःस्रवण दर अंतःस्रवण क्षमतेएवढा (Equal to infiltration capacity) असतो.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
जर $i < f_c \implies f = i$ (Runoff = 0).
•
जर $i > f_c \implies f = f_c$ (Runoff $= i - f_c$).
•
हॉर्टनचे अंतःस्रवण समीकरण (Horton's Equation): $f_t = f_c + (f_0 - f_c) e^{-kt}$.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Equal to infiltration capacity
Explanation:
1.
Infiltration Capacity ($f_c$):
•
Defined as the maximum sustained rate at which a given soil at a given instant can absorb and transmit water into the ground.
2.
Actual Infiltration Rate ($f$):
•
Condition 1 (Rainfall Intensity $i < f_c$):
The supply rate is smaller than soil absorption capacity; hence all rainwater infiltrates completely. The actual infiltration rate equals the rainfall intensity: $f = i$ (Runoff $= 0$).
•
Condition 2 (Rainfall Intensity $i > f_c$):
Rainwater is delivered faster than the soil can physically absorb it. The soil absorbs water at its absolute upper bound, meaning actual infiltration rate equals the infiltration capacity ($f = f_c$). Excess water accumulates as surface ponding and generates surface runoff:
$$ext{Runoff Rate} = i - f_c$$
Hence, when rainfall intensity exceeds infiltration capacity, the actual infiltration rate equals the infiltration capacity.
📌 MPSC Exam Tip:
•
If $i < f_c \implies$ Actual infiltration rate $= i$.
•
If $i \ge f_c \implies$ Actual infiltration rate $= f_c$.
•
Horton's infiltration decay: $f_t = f_c + (f_0 - f_c)e^{-kt}$.