पर्यावरण व जैवविविधता Rajyaseva Mains 2012 MEDIUM

भारतात पर्यावरण व वन मंत्रालय आणि आय्‌.आय्‌.टी. दिल्ली यांनी एकत्रितपणे देशातील प्रदूषित शहरांचे सर्वेक्षण केले आहे. या सर्वेक्षणानुसार महाराष्ट्रातील उतरत्या क्रमात प्रदूषित शहरे कोणती ?

EN In India, a comprehensive survey of polluted industrial clusters was conducted jointly by the Ministry of Environment and Forests and IIT Delhi. According to this survey (CEPI index), which are the most polluted industrial areas in Maharashtra in descending order?

✓

चंद्रपूर - डोंबिवली - औरंगाबाद - तारापूर Chandrapur - Dombivli - Aurangabad - Tarapur

✓ योग्य उत्तर (Correct Answer)

चंद्रपूर - औरंगाबाद - डोंबिवली - तारापूर Chandrapur - Aurangabad - Dombivli - Tarapur

तारापूर - औरंगाबाद - चंद्रपूर - डोंबिवली Tarapur - Aurangabad - Chandrapur - Dombivli

तारापूर - चंद्रपूर - औरंगाबाद - डोंबिवली Tarapur - Chandrapur - Aurangabad - Dombivli

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय १: चंद्रपूर - डोंबिवली - औरंगाबाद - तारापूर

स्पष्टीकरण:

केंद्रीय पर्यावरण व वन मंत्रालय (MoEF) आणि आय.आय.टी. दिल्ली यांनी देशभरातील औद्योगिक वसाहतींच्या केलेल्या संयुक्त सर्वेक्षणात (CEPI निर्देशांक) महाराष्ट्रातील सर्वाधिक प्रदूषित शहरांचा उतरता क्रम 'चंद्रपूर - डोंबिवली - औरंगाबाद - तारापूर' असा नोंदवला गेला आहे.

महत्त्वाचे पैलू:

१. CEPI निर्देशांक (Comprehensive Environmental Pollution Index): हवा, पाणी आणि जमीन या तिन्हींमधील प्रदूषणाची तीव्रता एकत्रित मोजण्यासाठी हा निर्देशांक तयार करण्यात आला.

२. चंद्रपूर अव्वल: चंद्रपूर हे दगडी कोळशाच्या खाणी, औष्णिक वीज केंद्र आणि सिमेंट-स्टील कारखान्यांमुळे महाराष्ट्रातील सर्वाधिक प्रदूषित औद्योगिक क्लस्टर ठरले.

३. गंभीर प्रदूषित क्षेत्र (Critically Polluted Area): ज्या क्षेत्राचा CEPI स्कोअर ७० पेक्षा जास्त असतो, त्याला 'गंभीर प्रदूषित क्षेत्र' (CPA) म्हणून घोषित केले जाते आणि तिथे नवीन उद्योगांवर बंदी घातली जाते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

चंद्रपूरला महाराष्ट्राची 'ब्लॅक गोल्ड सिटी' (काळ्या सोन्याचे शहर - कोळशामुळे) म्हटले जाते, परंतु त्याच कोळशामुळे ते तीव्र प्रदूषणाचा सामना करत आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 1: Chandrapur - Dombivli - Aurangabad - Tarapur

Explanation:

According to the Comprehensive Environmental Pollution Index (CEPI) survey jointly developed by the Ministry of Environment and Forests (MoEF) and IIT Delhi, the descending order of the most critically polluted industrial clusters in Maharashtra was Chandrapur - Dombivli - Aurangabad - Tarapur.

Key Analytical Findings:

1. CEPI Index Methodology: Integrates multi-media pollution metrics evaluating ambient air, water quality, and land contamination, along with exposed population density.

2. Chandrapur Highest Impact: Dominated by super thermal power stations, extensive open-cast coal mines, cement plants, and steel foundries, registering the highest CEPI toxicity score in Maharashtra.

3. Critically Polluted Areas (CPAs): Industrial clusters registering a CEPI score above 70 are categorized as CPAs, triggering statutory moratoria on industrial expansion.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Chandrapur is famed as Maharashtra's 'City of Black Gold' due to abundant coal reserves, yet this industrial concentration created severe environmental stress.

sell 📌 महत्त्वाचे विषय व सर्च टॅग्ज (Important Topics & Search Tags):

#हवामानबदलजागतिकतापमानवाढहरितगृ #पर्यावरणवजैवविविधता #MPSCसंयुक्तपूर्वपरीक्षा #राज्यसेवापूर्वपरीक्षा #MPSCसरावप्रश्नसंच #PYQ2012 #MPSCअचूकउत्तरपत्रिका #स्पर्धापरीक्षामार्गदर्शन

← मागील प्रश्न

पुढील प्रश्न →

📱 ५०,०००+ MPSC सराव प्रश्न व टेस्ट सिरीज मोफत!

📚 याच विषयातील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न: