भारतात वृत्तपत्र स्वातंत्र्य हे :
EN
In India, freedom of the press:
1) Is specifically provided in Article 19(1)(a) of the Constitution.
2) Is implied from the broad guarantee of freedom of expression under Article 19(1)(a) of the Constitution.
3) Is guaranteed by the provisions of Article 361A of the Constitution.
4) Arises from the operation of the Rule of Law in the country.
अचूक उत्तर: पर्याय (2) राज्यघटनेच्या कलम 19 (1) (a)अन्वये व्यापक अभिव्यक्ति स्वातंत्र्याच्या हमीतून सूचित होते.
सविस्तर विश्लेषण:
•
वृत्तपत्र स्वातंत्र्याचा घटनात्मक उगम (योग्य उत्तर): भारतीय राज्यघटनेत अमेरिकन संविधानाप्रमाणे 'वृत्तपत्र स्वातंत्र्य' (Freedom of the Press) या शब्दाचा स्वतंत्र किंवा प्रत्यक्ष उल्लेख कोठेही केलेला नाही.
•
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी घटना समितीत स्पष्ट केले होते की, वृत्तपत्राचे स्वातंत्र्य हे सामान्य नागरिकाच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यापेक्षा वेगळे नाही.
•
सर्वोच्च न्यायालयाने रोमेश थापर खटला (1950), साकळ पेपर्स खटला (1962) आणि इंडियन एक्सप्रेस न्यूजपेपर्स खटला (1985) या ऐतिहासिक निकालांमध्ये प्रस्थापित केले की वृत्तपत्र स्वातंत्र्य हे कलम 19(1)(a) मधील भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या व्यापक हमीमध्येच अंतर्भूत/सूचित (implied) आहे.
•
कलम 361A हे केवळ संसदेच्या किंवा विधिमंडळाच्या कामकाजाच्या सत्य वार्तांकनाला कायदेशीर संरक्षण देते, ते वृत्तपत्र स्वातंत्र्याचा मूळ स्त्रोत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: भारतीय संविधानात 'वृत्तपत्र स्वातंत्र्य' असा स्वतंत्र शब्दप्रयोग नाही. ते कलम 19(1)(a) च्या भाषण व अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यातूनच सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायनिर्णयांद्वारे सूचित होते (रोमेश थापर व साकळ पेपर्स खटला).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Is implied from the broad guarantee of freedom of expression under Article 19(1)(a) of the Constitution.
Detailed Analysis:
•
Constitutional Origin of Freedom of the Press (Correct Answer): Unlike the US Constitution (First Amendment), the Indian Constitution does not specifically or explicitly mention 'freedom of the press'.
•
In the Constituent Assembly, Dr. B. R. Ambedkar explained that the press has no special rights which are not to be given to an individual in his expression.
•
In *Romesh Thappar v. State of Madras (1950)*, *Sakal Papers (1962)*, and *Indian Express Newspapers (1985)*, the Supreme Court definitively ruled that the freedom of the press is implicitly encompassed and flows directly from the broad guarantee of freedom of speech and expression in Article 19(1)(a).
•
Article 361A merely grants immunity for publishing substantially true reports of legislative proceedings, not the source of press freedom.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Freedom of the press is NOT explicitly mentioned in the Constitution; it is an implied fundamental right derived judicially from Article 19(1)(a) (*Romesh Thappar* and *Sakal Papers* cases).