भारतात 'कार्यलक्ष्यी (कार्यनिष्पादन) अर्थसंकल्प' याची सुरुवात कोणाच्या शिफारशीनुसार करण्यांत आली ?
EN
In India, 'Performance Budgeting' was introduced on the recommendation of which of the following?
अचूक उत्तर: पर्याय (१) प्रशासकीय सुधारणा आयोग
भारतात 'कार्यलक्ष्यी अर्थसंकल्प' किंवा 'कार्यनिष्पादन अर्थसंकल्प' (Performance Budgeting) सुरू करण्याची शिफारस पहिल्या प्रशासकीय सुधारणा आयोगाने (First Administrative Reforms Commission - ARC, 1966-70) केली होती.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (१) बरोबर: मोरारजी देसाई आणि के. हनुमंतय्या यांच्या अध्यक्षतेखालील पहिल्या प्रशासकीय सुधारणा आयोगाने (१९६६) अर्थसंकल्प सुधारणांवर दिलेल्या अहवालात अमेरिकेच्या हूवर आयोगाच्या (Hoover Commission) धर्तीवर भारतात 'कार्यलक्ष्यी अर्थसंकल्प' सुरू करण्याची महत्त्वपूर्ण शिफारस केली. त्यानुसार भारत सरकारने १९६८-६९ मध्ये चार मंत्रालयांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर आणि पुढे सर्व विभागांमध्ये हा अर्थसंकल्प लागू केला.
•
पर्याय (२) अयोग्य: अंदाज समितीने कार्यलक्ष्यी अर्थसंकल्पाची तपासणी केली, परंतु त्याची शिफारस ARC ने केली होती.
•
पर्याय (३) अयोग्य: पॉल ॲपलबी अहवालाने (१९५३) O&M (संघटन व पद्धती) आणि IIPA ची शिफारस केली होती.
•
पर्याय (४) अयोग्य: CAG हे लेखापरीक्षण करतात, अर्थसंकल्पाची पद्धत ठरवत नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: कार्यलक्ष्यी अर्थसंकल्प (Performance Budgeting):
•
संकल्पना: केवळ खर्चाची रक्कम (Financial inputs) न पाहता, त्यातून प्रत्यक्षात कोणते भौतिक लक्ष्य (Physical targets/results) साध्य झाले हे तपासणे.
•
शिफारस: प्रथम प्रशासकीय सुधारणा आयोग (1st ARC, १९६६-६८).
•
२००५-०६ पासून भारतात 'फलनिष्पत्ती अर्थसंकल्प' (Outcome Budgeting) सुरू करण्यात आला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Administrative Reforms Commission
In India, 'Performance Budgeting' was introduced on the recommendation of the First Administrative Reforms Commission (1st ARC, 1966–1970).
Detailed Analysis:
•
Option (1) is correct: Drawing inspiration from the US Hoover Commission, the 1st ARC (chaired initially by Morarji Desai and later by K. Hanumanthaiah) submitted its Report on Finance, Accounts and Audit in 1968, recommending the adoption of Performance Budgeting. It emphasized shifting the budgetary focus from input expenditure to the measurable outputs and physical performance of government programs. The Government introduced it on a pilot basis in 1968–69.
•
Options (2), (3), and (4) are incorrect: While the Estimates Committee had previously touched upon budgetary clarity, the formal policy decision to institutionalize Performance Budgeting stemmed directly from the 1st ARC.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Budgetary evolutions in India:
•
Performance Budgeting: Recommended by 1st ARC (1968).
•
Zero-Based Budgeting (ZBB): Introduced in 1986.
•
Outcome Budgeting: Introduced in 2005–06 to measure tangible deliverables.