भारतात, जैवविविधतेच्या धोक्याच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते हॉट-स्पॉट बनले आहे?
EN
In India, which of the following has become a hot-spot with reference to threats to biodiversity?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (3) ईशान्य भारत (Northeastern India)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
जैवविविधता हॉट-स्पॉट (Biodiversity Hotspots):
•
ही संकल्पना ब्रिटिश पर्यावरणशास्त्रज्ञ नॉर्मन मायर्स (Norman Myers) यांनी 1988 मध्ये मांडली.
•
हॉट-स्पॉट म्हणून घोषित करण्यासाठी दोन निकष आवश्यक असतात:
1.
त्या भागात किमान 1,500 स्थानिक (Endemic) संवहनी वनस्पतींच्या प्रजाती असणे आवश्यक आहे.
2.
त्या अधिवासाने मूळ नैसर्गिक वनस्पतींपैकी किमान 70% अधिवास गमावलेला असावा (तीव्र धोका).
•
भारतातील 4 प्रमुख जैवविविधता हॉट-स्पॉट्स:
1.
हिमालय (Himalayas): संपूर्ण भारतीय हिमालयीन प्रदेश.
2.
इंडो-बर्मा (Indo-Burma): यात भारताचा संपूर्ण ईशान्य भारत (Northeastern India) (आसाम, अरुणाचल प्रदेश, मणिपूर, नागालँड, मिझोराम, त्रिपुरा, मेघालय) समाविष्ट होतो.
3.
पश्चिम घाट आणि श्रीलंका (Western Ghats and Sri Lanka): महाराष्ट्रासह संपूर्ण सह्याद्री रांग.
4.
सुंडालँड (Sundaland): यात भारताचे निकोबार बेटे समाविष्ट आहेत.
•
दिलेल्या पर्यायांमध्ये 'ईशान्य भारत' (Northeastern India) हा इंडो-बर्मा हॉट-स्पॉटचा अविभाज्य भाग म्हणून स्पष्टपणे येतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
जगात सध्या एकूण 36 जैवविविधता हॉट-स्पॉट्स मान्यताप्राप्त आहेत (कंझर्व्हेशन इंटरनॅशनलनुसार).
•
हे 36 हॉट-स्पॉट्स पृथ्वीच्या पृष्ठभागाच्या केवळ 2.5% क्षेत्र व्यापतात, मात्र जगातील 50% पेक्षा जास्त स्थानिक वनस्पतींच्या प्रजाती येथे आढळतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Northeastern India
Detailed Explanation:
•
Biodiversity Hotspots Concept:
•
Formulated in 1988 by British ecologist Norman Myers.
•
To qualify as a global biodiversity hotspot, a biogeographic region must fulfill two rigorous criteria:
1.
Contain at least 1,500 species of vascular plants as endemics ($>0.5\%$ of the world's total).
2.
Have lost at least 70% of its original primary habitat (high degree of threat).
•
The Four Biodiversity Hotspots in India:
1.
Himalaya: Encompassing the entire Indian Himalayan chain.
2.
Indo-Burma: Encompassing the entirety of Northeastern India (south of the Brahmaputra River including Assam, Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura, and Meghalaya).
3.
Western Ghats and Sri Lanka: Running parallel to India's western coast.
4.
Sundaland: Encompassing the Nicobar group of islands.
•
Among the given options, Northeastern India represents the recognized biodiversity hotspot under severe threat.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Globally, there are currently 36 recognized Biodiversity Hotspots overseen by Conservation International.
•
Despite covering only $\sim 2.5\%$ of the terrestrial surface, they harbor $>50\%$ of endemic plant species and $43\%$ of bird, mammal, and amphibian endemics.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) वायव्य भारत (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) दख्खनचे पठार (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) ईशान्य भारत (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: पर्याय (3) ईशान्य भारत (Northeastern India)**
✗ पर्याय (4) पश्चिम भारत (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'ईशान्य भारत' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.