🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

अर्थशास्त्रामध्ये 'गिनी गुणांक' (Gini Coefficient) चा वापर प्रामुख्याने खालीलपैकी काय मोजण्यासाठी केला जातो?

EN In macroeconomic analysis, the 'Gini Coefficient' is primarily utilized to measure which of the following?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

देशातील संपूर्ण उत्पन्न समानता अचूकपणे दर्शवण्यासाठी

To measure absolute income equality in a country

समाजातील उत्पन्न किंवा संपत्तीच्या वितरणातील असमानता (विषमता) मोजण्यासाठी

To measure the degree of income or wealth inequality within a society

कौटुंबिक उत्पन्नाचा देशाच्या एकूण जीडीपीमधील वाटा मोजण्यासाठी

To calculate the precise contribution of household income to national GDP

उद्योगांचा नफा आणि तोटा यांचे प्रमाण मोजण्यासाठी

To compute profit and loss ratios of corporate enterprises

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय २ आहे: 'समाजातील उत्पन्न किंवा संपत्तीच्या वितरणातील असमानता (विषमता) मोजण्यासाठी'.

सविस्तर विश्लेषण:

1. गिनी गुणांक (Gini Coefficient):

• इटालियन सांख्यिकीशास्त्रज्ञ कोराडो गिनी (Corrado Gini) यांनी १९१२ मध्ये हा गुणांक विकसित केला.

• हा गुणांक लॉरेन्झ वक्रावर (Lorenz Curve) आधारित असून तो समाजातील उत्पन्न किंवा संपत्ती वितरणातील असमानतेचे सांख्यिकीय मोजमाप करतो.

2. गिनी गुणांकाचे मूल्य:

• याचे मूल्य ० ते १ (किंवा ०% ते १००%) दरम्यान असते.

• मूल्य ० (Zero): 'पूर्ण समानता' (Perfect Equality) दर्शवते - म्हणजे प्रत्येकाचे उत्पन्न समान आहे.

• मूल्य १ (One): 'पूर्ण असमानता' (Perfect Inequality) दर्शवते - म्हणजे देशातील संपूर्ण राष्ट्रीय उत्पन्न एकाच व्यक्तीच्या हातात एकवटलेले आहे.

• गुणांकाचे मूल्य जेवढे जास्त (१ च्या जवळ), तेवढी उत्पन्नातील विषमता जास्त असते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

MPSC वारंवार लॉरेन्झ वक्र आणि गिनी गुणांकाची जोडी विचारते: लॉरेन्झ वक्र (आलेखीय पद्धत) आणि गिनी गुणांक (संख्यात्मक पद्धत) हे दोन्ही उत्पन्न विषमता मोजण्यासाठी वापरले जातात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option 2: 'To measure the degree of income or wealth inequality within a society'.

Detailed Analysis:

1. Gini Coefficient:

• Developed by Italian statistician Corrado Gini in 1912 as a statistical metric derived from the Lorenz Curve.

• Widely used worldwide as the standard measure of income or wealth distribution inequality across a population.

2. Range of Values:

• The Gini coefficient ranges from 0 to 1 (or 0% to 100% as the Gini Index):

• 0 (Zero): Represents Perfect Equality (where every citizen receives identical income).

• 1 (One): Represents Perfect Inequality (where a single individual captures 100% of national income while all others earn zero).

• Higher values indicate higher income concentration and worsening disparities.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Classic MPSC conceptual pair: The Lorenz Curve is the graphical depiction of income inequality, while the Gini Coefficient represents its mathematical ratio.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) देशातील संपूर्ण उत्पन्न समानता अचूकपणे दर्शवण्यासाठी (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) समाजातील उत्पन्न किंवा संपत्तीच्या वितरणातील असमानता (विषमता) मोजण्यासाठी (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय २ आहे: **'समाजातील उत्पन्न किंवा संपत्तीच्या वितरणातील असमानता (विषमता) मोजण्यासाठी'**.

⚠️ पर्याय (3) कौटुंबिक उत्पन्नाचा देशाच्या एकूण जीडीपीमधील वाटा मोजण्यासाठी (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) उद्योगांचा नफा आणि तोटा यांचे प्रमाण मोजण्यासाठी (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग विभाग चाचणी

quiz 30 प्रश्न timer 30 मिनिटे military_tech 30 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'समाजातील उत्पन्न किंवा संपत्तीच्या वितरणातील असमानता (विषमता) मोजण्यासाठी' हे असून ते 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

अर्थशास्त्रामध्ये 'गिनी गुणांक' (Gini Coefficient) चा वापर प्रामुख्याने खालीलपैकी काय मोजण्यासाठी केला जातो?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन