स्थूल अर्थशास्त्रात राष्ट्रीय उत्पन्नाची संपूर्ण चक्रीय प्रक्रिया आणि राष्ट्रीय लेखा प्रणाली (National Accounts Framework) मोजण्यासाठी सैद्धांतिक व व्यावहारिक स्तरावर खालीलपैकी किती प्रमुख पद्धती / दृष्टिकोन (Approaches) वापरले जातात?
EN
In macroeconomic national accounting, how many primary methods/approaches are recognized across theoretical and empirical frameworks to measure national income?
योग्य उत्तर पर्याय (४) चार (Four) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
राष्ट्रीय उत्पन्न मोजण्याच्या पद्धती:
१)
उत्पादन पद्धत किंवा मूल्यवर्धन पद्धत (Production / Value Added Method): अर्थव्यवस्थेतील सर्व उत्पादक संस्थांनी एका वर्षात निर्माण केलेल्या अंतिम वस्तू व सेवांचे मूल्य मोजणे.
२)
उत्पन्न पद्धत (Income Method): भूमी, श्रम, भांडवल व संयोजक यांना मिळालेले खंड, वेतन, व्याज व नफा या घटक उत्पन्नांची बेरीज करणे.
३)
खर्च पद्धत (Expenditure Method): उपभोग, गुंतवणूक, सरकारी खर्च आणि निव्वळ निर्यात या अंतिम खर्चांची बेरीज करणे.
४)
सामाजिक लेखांकन पद्धत किंवा आदा-प्रदा पद्धत (Social Accounting / Input-Output Matrix Method): अर्थव्यवस्थेतील विविध क्षेत्रांमधील आंतर-संबंध आणि देण्या-घेण्यांचे एकात्मिक ताळेबंद मांडून राष्ट्रीय उत्पन्नाची अचूक पडताळणी करणे.
•
पारंपरिक पाठ्यपुस्तकांत तीन मूलभूत पद्धती (उत्पादन, उत्पन्न, खर्च) मानल्या जात असल्या तरी, सर्वसमावेशक राष्ट्रीय लेखा प्रणालीच्या (SNA) चौकटीत या चारही पद्धतींचा राष्ट्रीय उत्पन्न मोजमापासाठी पद्धतशीर विचार केला जातो.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
प्रश्नपत्रिकेतील अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार पर्याय (४) 'चार' हे उत्तर निश्चित करण्यात आले आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारताच्या NSO द्वारे शेती व खाणकामासाठी उत्पादन पद्धत, सेवा क्षेत्रासाठी उत् उत्पन्न पद्धत आणि भांडवल निर्मिती मोजण्यासाठी खर्च पद्धत अशी 'मिश्र पद्धत' (Mixed Method) वापरली जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) Four.
Detailed Analysis:
•
Methods of National Income Measurement:
1)
Production / Value-Added Method: Measures the aggregate gross value added across all primary, secondary, and tertiary productive enterprises.
2)
Factor Income Method: Aggregates all factor payments distributed to primary factors of production (rent, wages, interest, and operating surplus/profits).
3)
Final Expenditure Method: Aggregates final consumption expenditure by households, government current spending, gross domestic capital formation, and net exports.
4)
Social Accounting / Input-Output Matrix Method: A comprehensive macroeconomic matrix capturing inter-industry flows and institutional sector accounts across the system of national accounts (SNA).
•
While conventional elementary texts list three core approaches, comprehensive macroeconomic literature also incorporates the Social Accounting matrix approach as a distinct structural framework.
Distractor Analysis:
•
Option (4) is the verified official answer key designation for this question.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In India, the National Statistical Office (NSO) employs a 'Mixed Approach': Output method for agriculture, forestry, fishing, and mining; Income method for banking, trade, and transport services; and Expenditure method for estimating capital formation and construction.