महाराष्ट्रात ....... साली शेतकऱ्यांनी जमीनदार आणि सावकार यांच्याविरूद्ध उठाव केला.
EN
In Maharashtra, peasants revolted against landlords and moneylenders in the year .......
योग्य उत्तर: पर्याय (३) १८७५
सविस्तर विश्लेषण:
•
दख्खनचे दंगे (Deccan Riots - १८७५): महाराष्ट्रात मे १८७५ मध्ये शेतकऱ्यांनी मारवाडी आणि गुजराती सावकार तसेच जुलमी जमीनदारांविरुद्ध ऐतिहासिक सशस्त्र उठाव केला.
•
उठावाची सुरुवात: १२ मे १८७५ रोजी पुणे जिल्ह्यातील सुपे (ता. बारामती) या गावातून या उठावाची ठिणगी पडली. तेथील सावकार कालोराम याने बाबासाहेब निंबाळकर या शेतकऱ्याच्या घरावर जप्ती आणल्यामुळे संतापलेल्या शेतकऱ्यांनी सावकारांची घरे, दुकाने आणि गहाणखतांचे दस्तऐवज (Bond deeds) जाळून नष्ट केले.
•
विस्तार: हा उठाव पुणे, अहमदनगर, सोलापूर आणि सातारा जिल्ह्यांतील ३० हून अधिक गावांमध्ये वेगाने पसरला.
•
दख्खन दंगल आयोग (Deccan Riots Commission): या उठावाची कारणे शोधण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने १८७६ मध्ये आयोग नेमला. आयोगाच्या अहवालानुसार 'डेक्कन अ‍ॅग्रिकल्चरिस्ट्स रिलीफ अ‍ॅक्ट' (DARA - १८७९) संमत करून शेतकऱ्यांना सावकारी पाशातून काही प्रमाणात दिलासा देण्यात आला.
---
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
सार्वजनिक सभेची भूमिका: न्यायमूर्ती रानडे आणि 'पुणे सार्वजनिक सभा' यांनी शेतकऱ्यांची बाजू घेऊन ब्रिटिश सरकारविरुद्ध कायदेशीर व जनआंदोलनात्मक लढा दिला होता.
•
उठावाचे स्वरूप: या उठावात कोणतीही जीवितहानी झाली नाही; शेतकऱ्यांचा मुख्य रोख सावकारांकडील कर्जरोखे, वह्या आणि दस्तऐवज नष्ट करण्यावर होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) 1875
Detailed Analysis:
•
The Deccan Riots (1875): In May 1875, the peasantry of western Maharashtra rose in a coordinated revolt against usurious Marwari and Gujarati moneylenders and oppressive agrarian conditions.
•
Outbreak at Supa: The uprising erupted on May 12, 1875, at Supa village (Baramati taluka, Pune district). When a moneylender named Kaluram procured a court decree to auction the house of an indebted peasant (Babasaheb Nimbalkar), the enraged villagers attacked the moneylenders' premises, seizing and burning debt bonds, account books, and mortgage deeds.
•
Spread: The revolt quickly engulfed over 30 major villages across Pune, Ahmednagar, Solapur, and Satara districts.
•
Deccan Riots Commission: Alarmed by the agrarian unrest, the British appointed the Deccan Riots Commission in 1876. Its findings led directly to the enactment of the Deccan Agriculturists' Relief Act (DARA) of 1879, which prevented moneylenders from seizing agricultural land or imprisoning defaulting cultivators.
---
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Role of Poona Sarvajanik Sabha: Justice M. G. Ranade and the Poona Sarvajanik Sabha extensively investigated rural distress and defended the peasants' cause before the colonial government.
•
Target of the Riots: The uprising was remarkably bloodless; the primary objective of the peasants was the physical destruction of fraudulent debt bonds and debt ledgers.