🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान Combine Group B Pre 2020 MEDIUM

मलेरियाच्या तापात थंडी वाजून ताप येणे आणि तीन चार दिवसांनी पुन्हा पुन्हा ताप येणे यासाठी शरीरात _______ हा विषारी पदार्थ दिसून येतो.

EN In malarial fever, the toxin _______ appears in the body to cause chills and relapsing fever after three to four days.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

इंटरफेरॉन

Interferon

हिमोझॉईन

Hemozoin

हिरुडिन

Hirudin

कोलोस्ट्रम

Colostrum

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (2) हिमोझॉईन (Hemozoin)

स्पष्टीकरण:

मलेरियाच्या तापाची विशिष्ट लक्षणे आणि हिमोझॉईन विषारी घटक:

• हिमोझॉईन (Hemozoin):

• मलेरियाचा प्लाझमोडियम परजीवी जेव्हा मानवी रक्तातील तांबड्या पेशींवर (RBCs) हल्ला करतो, तेव्हा तो पेशींमधील हिमोग्लोबिनचे पचन करतो.

• हिमोग्लोबिनमधील 'हीम' (Heme) हा घटक परजीवीसाठी विषारी असतो; त्यामुळे प्लाझमोडियम या हीमचे अघुलनशील तपकिरी-काळ्या रंगाच्या स्फटिकांमध्ये रूपांतर करतो, ज्याला 'हिमोझॉईन' (Hemozoin / Malarial Pigment) म्हणतात.

• थरथरून ताप येणे:

• जेव्हा संक्रमित RBCs एकाच वेळी फुटतात, तेव्हा परजीवीच्या मेरोझोईट्ससोबत हा विषारी हिमोझॉईन पदार्थ थेट रक्तप्रवाहात मुक्त होतो.

• यामुळे शरीराच्या तापमान नियंत्रण केंद्रावर (हायपोथॅलॅमस) आघात होऊन तीव्र थंडी वाजून थरथरणे (Chills) आणि काही तासांत 104°F पर्यंत तीव्र ताप येण्याची लक्षणे ठराविक दिवसांनी पुन्हा पुन्हा उद्भवतात.

• इतर पर्याय:

• *इंटरफेरॉन:* विषाणू संसर्गाच्या वेळी पेशींनी तयार केलेले प्रथिन.

• *हिरुडिन:* जळूच्या (Leech) लाळेतील रक्त न गोठवणारा घटक.

• *कोलोस्ट्रम:* प्रसूतीनंतर मातेचे पहिले पिवळसर घट्ट दूध.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

मलेरियावरील जगप्रसिद्ध औषध 'क्लोरोक्विन' (Chloroquine) हे प्लाझमोडियममधील हिमोझॉईन बनवण्याची प्रक्रिया रोखून परजीवीचा नाश करते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Hemozoin

Explanation:

Pathophysiology of periodic febrile paroxysms in Malaria:

• Genesis of Hemozoin:

• During the erythrocytic schizogony cycle of *Plasmodium*, intraerythrocytic trophozoites consume host hemoglobin as an amino acid source.

• Free monomeric heme released during proteolysis is highly toxic to the parasite. To detoxify it, the parasite biocrystallizes free heme into an insoluble microcrystalline aggregate called Hemozoin (malarial pigment).

• Mechanism of Shivering and Chills:

• Upon maturation of erythrocytic schizonts, synchronous rupture of host red blood cells releases mature merozoites, metabolic debris, and abundant Hemozoin granules into the vascular bloodstream.

• Circulating hemozoin triggers macrophages to secrete pyrogenic cytokines (IL-1, TNF-alpha), acting upon the hypothalamic thermoregulatory center to induce classical rigors, shivering, and recurrent high-grade fever spikes.

• Other biological terms:

• *Interferon:* Antiviral cytokine secreted by virus-infected cells.

• *Hirudin:* Potent thrombin inhibitor and anticoagulant secreted by leeches.

• *Colostrum:* Nutrient- and antibody-rich (secretory IgA) early maternal milk.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The standard antimalarial drug Chloroquine acts by inhibiting the biocrystallization of toxic heme into inert Hemozoin, causing toxic heme accumulation that kills the parasite.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) इंटरफेरॉन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) हिमोझॉईन (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय (2) हिमोझॉईन (Hemozoin)

⚠️ पर्याय (3) हिरुडिन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) कोलोस्ट्रम (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'हिमोझॉईन' हे असून ते 'मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानवी आरोग्यशास्त्र, साथीचे रोग, लसीकरण व प्रतिबंध' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन