मलेरियाच्या तापात थंडी वाजून ताप येणे आणि तीन चार दिवसांनी पुन्हा पुन्हा ताप येणे यासाठी शरीरात _______ हा विषारी पदार्थ दिसून येतो.
EN
In malarial fever, the toxin _______ appears in the body to cause chills and relapsing fever after three to four days.
योग्य उत्तर: पर्याय (2) हिमोझॉईन (Hemozoin)
स्पष्टीकरण:
मलेरियाच्या तापाची विशिष्ट लक्षणे आणि हिमोझॉईन विषारी घटक:
•
हिमोझॉईन (Hemozoin):
•
मलेरियाचा प्लाझमोडियम परजीवी जेव्हा मानवी रक्तातील तांबड्या पेशींवर (RBCs) हल्ला करतो, तेव्हा तो पेशींमधील हिमोग्लोबिनचे पचन करतो.
•
हिमोग्लोबिनमधील 'हीम' (Heme) हा घटक परजीवीसाठी विषारी असतो; त्यामुळे प्लाझमोडियम या हीमचे अघुलनशील तपकिरी-काळ्या रंगाच्या स्फटिकांमध्ये रूपांतर करतो, ज्याला 'हिमोझॉईन' (Hemozoin / Malarial Pigment) म्हणतात.
•
थरथरून ताप येणे:
•
जेव्हा संक्रमित RBCs एकाच वेळी फुटतात, तेव्हा परजीवीच्या मेरोझोईट्ससोबत हा विषारी हिमोझॉईन पदार्थ थेट रक्तप्रवाहात मुक्त होतो.
•
यामुळे शरीराच्या तापमान नियंत्रण केंद्रावर (हायपोथॅलॅमस) आघात होऊन तीव्र थंडी वाजून थरथरणे (Chills) आणि काही तासांत 104°F पर्यंत तीव्र ताप येण्याची लक्षणे ठराविक दिवसांनी पुन्हा पुन्हा उद्भवतात.
•
इतर पर्याय:
•
*इंटरफेरॉन:* विषाणू संसर्गाच्या वेळी पेशींनी तयार केलेले प्रथिन.
•
*हिरुडिन:* जळूच्या (Leech) लाळेतील रक्त न गोठवणारा घटक.
•
*कोलोस्ट्रम:* प्रसूतीनंतर मातेचे पहिले पिवळसर घट्ट दूध.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
मलेरियावरील जगप्रसिद्ध औषध 'क्लोरोक्विन' (Chloroquine) हे प्लाझमोडियममधील हिमोझॉईन बनवण्याची प्रक्रिया रोखून परजीवीचा नाश करते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Hemozoin
Explanation:
Pathophysiology of periodic febrile paroxysms in Malaria:
•
Genesis of Hemozoin:
•
During the erythrocytic schizogony cycle of *Plasmodium*, intraerythrocytic trophozoites consume host hemoglobin as an amino acid source.
•
Free monomeric heme released during proteolysis is highly toxic to the parasite. To detoxify it, the parasite biocrystallizes free heme into an insoluble microcrystalline aggregate called Hemozoin (malarial pigment).
•
Mechanism of Shivering and Chills:
•
Upon maturation of erythrocytic schizonts, synchronous rupture of host red blood cells releases mature merozoites, metabolic debris, and abundant Hemozoin granules into the vascular bloodstream.
•
Circulating hemozoin triggers macrophages to secrete pyrogenic cytokines (IL-1, TNF-alpha), acting upon the hypothalamic thermoregulatory center to induce classical rigors, shivering, and recurrent high-grade fever spikes.
•
Other biological terms:
•
*Interferon:* Antiviral cytokine secreted by virus-infected cells.
•
*Hirudin:* Potent thrombin inhibitor and anticoagulant secreted by leeches.
•
*Colostrum:* Nutrient- and antibody-rich (secretory IgA) early maternal milk.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The standard antimalarial drug Chloroquine acts by inhibiting the biocrystallization of toxic heme into inert Hemozoin, causing toxic heme accumulation that kills the parasite.