योग्य उत्तर: पर्याय (2) डॉ. माधव गाडगीळ
स्पष्टीकरण:
नोव्हेंबर २०२४ मध्ये संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमाने (UNEP) भारतातील ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ज्ञ, पारिस्थितिकी शास्त्रज्ञ आणि लेखक डॉ. माधव गाडगीळ (Dr. Madhav Gadgil) यांना पर्यावरण क्षेत्रातील संयुक्त राष्ट्रांचा सर्वोच्च सन्मान 'चॅम्पियन्स ऑफ द अर्थ' (जीवनगौरव श्रेणी - Lifetime Achievement Award २०२४) जाहीर केला.
•
योगदान:
•
त्यांनी भारतातील जैवविविधता संवर्धन, लोकसहभागातून पर्यावरण व्यवस्थापन (People's Biodiversity Register) आणि पश्चिम घाटाच्या संवर्धनासाठी ऐतिहासिक कार्य केले.
•
२०१०-२०११ मध्ये त्यांनी भारत सरकारने नेमलेल्या 'पश्चिम घाट पर्यावरण तज्ज्ञ पॅनेल' (Western Ghats Ecology Expert Panel - WGEEP) चे अध्यक्षपद भूषवले होते (ज्याला 'गाडगीळ समिती अहवाल' म्हणून ओळखले जाते).
•
त्यांनी जैवविविधता कायदा २००२ चा मसुदा तयार करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: डॉ. वंदना शिवा या 'नवदान्य' संस्थेच्या संस्थापिका आणि बीज संवर्धन कार्यकर्त्या आहेत.
•
पर्याय २ (योग्य): डॉ. माधव गाडगीळ यांना २०२४ चा चॅम्पियन्स ऑफ द अर्थ जीवनगौरव पुरस्कार मिळाला.
•
पर्याय ३: जादव पायेंग हे आसामचे 'फॉरेस्ट मॅन ऑफ इंडिया' म्हणून ओळखले जातात.
•
पर्याय ४: राजेंद्र सिंह हे राजस्थानचे 'वॉटरमॅन ऑफ इंडिया' (स्टॉकहोम वॉटर प्राईज विजेते) म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
चॅम्पियन्स ऑफ द अर्थ (Champions of the Earth):
•
सुरुवात: २००५ (UNEP द्वारे).
•
यापूर्वी हा पुरस्कार मिळालेले भारतीय:
•
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी (२०१८ - Policy Leadership).
•
पूर्णिमा देवी बर्मन (२०२२ - Entrepreneurial Vision - हरगिला आर्मी).
•
डॉ. माधव गाडगीळ (२०२४ - Lifetime Achievement).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Dr. Madhav Gadgil
Explanation:
In November 2024, the United Nations Environment Programme (UNEP) conferred its highest environmental accolade, the Champions of the Earth Award (Lifetime Achievement), upon pioneering Indian ecologist and author Dr. Madhav Gadgil.
•
Seminal Contributions:
•
Widely revered as the father of modern Indian ecological studies, he spearheaded community-centric conservation models and conceptualized the People's Biodiversity Registers (PBRs).
•
He chaired the landmark Western Ghats Ecology Expert Panel (WGEEP) appointed by the Ministry of Environment and Forests in 2010 (widely known as the Gadgil Commission Report), which recommended declaring the entire Western Ghats as an Ecologically Sensitive Area.
•
He was instrumental in drafting the Biological Diversity Act, 2002.
Distractor Analysis:
•
Option 1: Dr. Vandana Shiva is an environmental activist and founder of Navdanya.
•
Option 2 (Correct): Dr. Madhav Gadgil won the 2024 UNEP Champions of the Earth (Lifetime Achievement).
•
Option 3: Jadav Payeng is celebrated as the 'Forest Man of India'.
•
Option 4: Rajendra Singh is renowned as the 'Waterman of India'.
📌 MPSC Exam Tip:
Notable Indian recipients of UNEP Champions of the Earth:
•
Prime Minister Narendra Modi (2018)
•
Purnima Devi Barman (2022 - Hargila Army)
•
Dr. Madhav Gadgil (2024 - Lifetime Achievement)
