मृदा विज्ञान आणि पर्यावरण भूगोलात 'ह्युमस' (Humus) या संकल्पनेचा अचूक अर्थ खालीलपैकी कोणता आहे?
EN
In pedology and environmental geography, what is the precise definition of 'Humus'?
योग्य उत्तर पर्याय (2) म्हणजेच 'सूक्ष्मजीवांच्या जैविक विघटनातून तयार झालेले कुजलेले सेंद्रिय द्रव्य' हे आहे.
विश्लेषण:
•
ह्युमस (Humus): वनस्पतींची पाने, फुले, मुळे आणि मृत प्राण्यांचे अवशेष यांचे मातीतील सूक्ष्मजीवांद्वारे (जिवाणू व बुरशी) पूर्ण विघटन होऊन गडद तपकिरी किंवा काळ्या रंगाचे जे अस्फटिकमय सेंद्रिय द्रव्य तयार होते, त्याला 'ह्युमस' म्हणतात.
•
कार्य:
१.
जमिनीची जलधारण क्षमता (Water holding capacity) वाढवणे.
२.
मातीच्या कणांना एकत्र बांधून सुटसुटीत पोत निर्माण करणे.
३.
पिकांसाठी आवश्यक असणारे नत्र, स्फुरद, पालाश यांचे संचयन करणे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) ही क्षारता असते.
•
पर्याय (3) हे प्राथमिक खनिजे आहेत.
•
पर्याय (4) ही भूजल पातळी (Water table) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ह्युमसचे प्रमाण मृदेच्या 'O' आणि 'A' स्तरामध्ये (Horizon) सर्वाधिक असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2), i.e., 'Decomposed amorphous organic matter formed via microbial breakdown of plant and animal residues'.
Analysis:
•
Humus: The complex, dark brown or black colloidal organic fraction of soil formed by the prolonged biochemical decomposition of plant and animal detritus by bacteria, actinomycetes, and fungi.
•
Core Functions:
1.
Imparts aggregate structural stability and soil aeration.
2.
Substantially augments cation exchange capacity (CEC) and moisture retention.
3.
Acts as a continuous slow-release reservoir of organic nitrogen and phosphorus.
Distractor Analysis:
•
Option (1) defines soluble evaporite salts.
•
Option (3) refers to primary rock minerals.
•
Option (4) refers to the phreatic water table.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Humus is predominantly concentrated in the O (Organic litter) and uppermost A (Topsoil) pedological horizons.