भारतीय निर्यातीची संरचना व आधुनिक कल:
१.
पारंपरिक वि. आधुनिक निर्यात:
•
स्वातंत्र्याच्या सुरुवातीस भारताच्या निर्यातीत चहा, ताग, सुती कापड या पारंपरिक प्राथमिक शेतमालाचा वाटा सुमारे ५०% पेक्षा जास्त होता.
•
परंतु २१ व्या शतकात भारताची निर्यात प्राथमिक वस्तूंकडून आधुनिक उच्च तंत्रज्ञान व सेवा क्षेत्राकडे वेगाने रूपांतरित झाली आहे.
२.
वेगाने वाढणारे घटक:
•
सॉफ्टवेअर सेवा (IT & ITeS Services): भारताच्या अदृश्य खात्यावरील निर्यातीचा (Invisibles) कणा बनले असून भारताला सेवा निर्यातीत जागतिक महासत्ता बनवले आहे.
•
इलेक्ट्रॉनिक वस्तू (Electronic Goods): 'मेक इन इंडिया' आणि पीएलआय (PLI) योजनेमुळे स्मार्टफोन्स, हार्डवेअर आणि ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्सच्या निर्यातीत वार्षिक ५०% हून अधिक विक्रमी वाढ नोंदवली गेली आहे.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ व ३: प्राथमिक कृषी उत्पादने, ज्यांचा एकूण निर्यातीतील सापेक्ष वाटा सतत घसरत आहे.
•
पर्याय २: भारत सोन्या-चांदीचा निव्वळ आयातदार (Net Importer) देश आहे.
•
पर्याय ४: अचूक उत्तर.
भारताच्या सेवा निर्यातीमध्ये संगणक व माहिती तंत्रज्ञान (IT Software) सेवांचा वाटा सुमारे ४५% पेक्षा जास्त आहे. वस्तू निर्यातीत अभियांत्रिकी वस्तू (Engineering Goods) आणि पेट्रोलियम शुद्धीकरण उत्पादने पहिल्या क्रमांकावर आहेत.
📌 MPSC Exam Tip:
India's export matrix has fundamentally transitioned from primary agro-commodities (tea, jute, cotton) to technology-intensive goods and services. IT software services and electronics (spurred by PLI schemes) have recorded the highest compound annual growth rate.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Structural Shift in Indian Exports Analysis:
1.
Transition Dynamics:
•
At the time of independence, traditional agricultural and plantation goods (tea, jute, cotton textiles) dominated over 50% of merchandise receipts.
•
The 21st-century export landscape has structurally transitioned toward high-value knowledge services and sophisticated manufacturing.
2.
Growth Drivers:
•
Software & IT-Enabled Services: India's premier global competitive advantage, providing massive net invisibles surplus to offset the merchandise trade deficit.
•
Electronics Goods: Bolstered by Production Linked Incentive (PLI) schemes and mobile manufacturing hubs, electronics have emerged as the fastest-growing merchandise category.
Distractor Analysis:
•
Options 1 & 3: Primary agricultural goods with declining relative export share.
•
Option 2: Precious metals are heavy import drains, not major net export drivers.
•
Option 4: Correct answer.
India's export matrix has fundamentally transitioned from primary agro-commodities (tea, jute, cotton) to technology-intensive goods and services. IT software services and electronics (spurred by PLI schemes) have recorded the highest compound annual growth rate.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
भारताच्या सेवा निर्यातीमध्ये संगणक व माहिती तंत्रज्ञान (IT Software) सेवांचा वाटा सुमारे ४५% पेक्षा जास्त आहे. वस्तू निर्यातीत अभियांत्रिकी वस्तू (Engineering Goods) आणि पेट्रोलियम शुद्धीकरण उत्पादने पहिल्या क्रमांकावर आहेत.
