भारतीय राज्यघटनेच्या 'भाग IV' मध्ये नमूद केलेल्या 'राज्याच्या धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे' (DPSP) या संदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने अचूकपणे मार्गदर्शक तत्त्वांचे प्रतिनिधित्व करतात? (अ) आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सुरक्षिततेचे संवर्धन करणे. (ब) १४ वर्षांखालील सर्व मुलांसाठी सक्तीचे व मोफत शिक्षण देणे. (क) सत्तेच्या लोकशाही विकेंद्रीकरणासाठी ग्रामपंचायतींचे संघटन करणे. (ड) संपूर्ण देशातील नागरिकांसाठी एकसमान नागरी कायदा (Uniform Civil Code) अस्तित्वात आणणे. योग्य पर्याय निवडा:
EN
In the context of the 'Directive Principles of State Policy' (DPSP) enshrined in Part IV of the Indian Constitution, which of the following statements correctly represent the Directive Principles?
(a) Promotion of international peace and security
(b) Providing free and compulsory education for all children up to the age of 14 years
(c) Organization of Village Panchayats for democratic decentralization
(d) Securing a Uniform Civil Code for all citizens
Choose the correct option:
स्पष्टीकरण (मराठी):
•
योग्य पर्याय: (२)
•
मार्गदर्शक तत्त्वांचे विश्लेषण:
•
(अ) बरोबर: अनुच्छेद ५१ - आंतरराष्ट्रीय शांतता व सुरक्षेचे संवर्धन करणे.
•
(क) बरोबर: अनुच्छेद ४० - ग्रामपंचायतींचे संघटन करणे.
•
(ड) बरोबर: अनुच्छेद ४४ - सर्व नागरिकांसाठी समान नागरी कायदा (UCC).
•
विधान (ब) बाबत घटनात्मक स्थिती:
•
मूळ संविधानातील कलम ४५ मध्ये १४ वर्षांखालील मुलांच्या मोफत शिक्षणाची तरतूद होती.
•
परंतु ८६ व्या घटनादुरुस्ती कायदा, २००२ द्वारे ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांचे शिक्षण हे अनुच्छेद २१-A अंतर्गत 'मूलभूत हक्क' (Fundamental Right) बनविण्यात आले.
•
त्यानंतर सुधारित कलम ४५ मध्ये केवळ *"६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या बालकांचे संगोपन व पूर्व-प्राथमिक शिक्षण"* ही मार्गदर्शक तत्त्वात तरतूद राहिली आहे.
•
त्यामुळे १४ वर्षांपर्यंतचे मोफत शिक्षण हे आता मूलभूत हक्क बनले असून, शुद्ध मार्गदर्शक तत्त्व म्हणून (अ, क, ड) हा संच अचूक ठरतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
८६ वी घटनादुरुस्ती २००२: कलम २१-A (मूलभूत हक्क), सुधारित कलम ४५ (DPSP - ६ वर्षांखालील बालके), कलम ५१-A(k) (मूलभूत कर्तव्य).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation (English):
•
Correct Option: (2)
•
Constitutional Analysis of DPSPs:
•
(a) Correct: Article 51 mandates the State to promote international peace and security.
•
(c) Correct: Article 40 mandates the organization of village panchayats as units of self-government.
•
(d) Correct: Article 44 directs the State to secure a Uniform Civil Code for citizens throughout the territory of India.
•
Constitutional Nuance regarding Statement (b):
•
Originally under Article 45, free education up to age 14 was a DPSP.
•
The 86th Constitutional Amendment Act, 2002 elevated education for ages 6 to 14 into a Fundamental Right under Article 21-A.
•
Consequently, amended Article 45 now provides strictly for *early childhood care and education for children below the age of six years*.
•
Therefore, the classic ongoing DPSPs are (a), (c), and (d).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The 86th Amendment Act, 2002 made a tripartite change: added Article 21-A, amended Article 45, and added fundamental duty Article 51-A(k).