फळांसारखा गोड व आल्हाददायक सुवास असणाऱ्या संयुगांची निर्मिती करणाऱ्या 'एस्टरिफिकेशन' (Esterification) या रासायनिक अभिक्रियेत खालीलपैकी कोणत्या दोन सेंद्रिय संयुगांमध्ये अभिक्रिया होते?
EN
In the 'Esterification' reaction that synthesizes pleasant, sweet, fruit-scented compounds, which two organic functional classes react together?
बरोबर उत्तर पर्याय (२) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
एस्टरिफिकेशन (Esterification): जेव्हा एखादे कार्बोक्झिलिक आम्ल ($R-COOH$) आणि अल्कोहोल ($R'-OH$) यांची तीव्र सल्फ्यूरिक आम्लाच्या ($H_2SO_4$, उत्प्रेरक/निर्जलीकारक) उपस्थितीत अभिक्रिया होते, तेव्हा पाणी बाहेर पडून एस्टर ($R-COO-R'$) तयार होते:
$$R-COOH + R'-OH \xrightarrow{H_2SO_4} R-COO-R' + H_2O$$
•
उदा. ॲसिटिक आम्ल ($CH_3COOH$) आणि इथाईल अल्कोहोल ($C_2H_5OH$) यांच्यापासून गोड फळासारखा वास असणारा 'इथाईल ॲसिटेट' ($CH_3COOC_2H_5$) एस्टर बनतो.
•
एस्टर्सचा उपयोग कृत्रिम सुगंध, परफ्युम्स, सरबते आणि आईस्क्रीममधील फ्लेवर्स तयार करण्यासाठी केला जातो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
एस्टरची सोडियम हायड्रॉक्साईड ($NaOH$) सोबत अभिक्रिया करून साबण बनवण्याच्या प्रक्रियेला 'सॅपोनिफिकेशन' (Saponification / साबुणीकरण) म्हणतात, जी एस्टरिफिकेशनच्या उलटी असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2).
Explanation:
•
Esterification (Fischer Esterification): The condensation reaction between a Carboxylic acid ($R-COOH$) and an Alcohol ($R'-OH$) in the presence of an acid catalyst (concentrated $H_2SO_4$) to form an Ester ($R-COO-R'$) and water:
$$R-COOH + R'-OH \xrightarrow{H^+} R-COO-R' + H_2O$$
•
Example: Ethanoic acid ($CH_3COOH$) reacts with Ethanol ($C_2H_5OH$) to yield Ethyl ethanoate ($CH_3COOC_2H_5$), exhibiting a characteristic fruity aroma.
•
Esters are heavily exploited in synthetic perfumes, flavorings, cosmetics, and solvents.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The alkaline hydrolysis of an ester with aqueous $NaOH$ to yield soap and glycerol is termed Saponification (the reverse of esterification).