🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन STI Mains 2022 MEDIUM

दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेच्या आखणीमध्ये महालनोबीस प्रतिमानात _______ यावर भर दिलेला होता.

EN In the formulation of the Second Five Year Plan, emphasis was placed on _______ in the Mahalanobis paradigm.

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

लघु उद्योग

Small scale industry

ग्रामीण उद्योग

Rural Industries

माहिती-तंत्रज्ञान उद्योग

Information-technology industry

भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू

Capital Goods and Investment Goods

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ४ (भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू / Capital Goods and Investment Goods)

स्पष्टीकरण:

• दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेची (१९५६-१९६१) आखणी प्रख्यात सांख्यिकीशास्त्रज्ञ प्रा. पी. सी. महालनोबिस यांच्या चार-क्षेत्रीय विकास प्रतिमानावर (Mahalanobis 4-Sector Model) आधारित होती.

• या प्रतिमानात देशात औद्योगिकीकरणाची मजबूत पायाभरणी करण्यासाठी 'भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू' (Capital Goods and Investment Goods) उत्पादनावर सर्वाधिक भर देण्यात आला होता.

• यात पोलाद कारखाने (भिलाई, रुरकेला, दुर्गापूर), अवजड यंत्रसामग्री, सिमेंट, कोळसा आणि रासायनिक खते या मूलभूत उद्योगांमध्ये सार्वजनिक गुंतवणुकीचे केंद्रीकरण करण्यात आले.

त्यामुळे योग्य उत्तर पर्याय ४ (भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• दुसरी योजना: महालनोबिस मॉडेल (अवजड व भांडवली वस्तू उद्योग).

• १९५६ चा औद्योगिक धोरण ठराव (IPR 1956) या योजनेचा पाया होता.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (Capital Goods and Investment Goods)

Explanation:

• The Second Five Year Plan (1956–1961) was formulated on the structural model developed by Prof. P.C. Mahalanobis.

• The core premise of the Mahalanobis strategy was that long-term economic growth is determined by the proportion of investment allocated to the Capital Goods and Investment Goods sector (producing "machines to produce machines").

• Consequently, massive public resources were channeled into basic metals (steel plants at Bhilai, Rourkela, Durgapur), heavy machine tools, and basic infrastructure.

Hence, the emphasis was on Capital Goods and Investment Goods.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The Feldman-Mahalanobis model prioritized sector 'K' (capital goods) over consumer goods to build domestic industrial autonomy.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) लघु उद्योग (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) ग्रामीण उद्योग (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) माहिती-तंत्रज्ञान उद्योग (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय ४ (भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू / Capital Goods and Investment Goods)

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग विभाग चाचणी

quiz 30 प्रश्न timer 30 मिनिटे military_tech 30 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'भांडवली वस्तू आणि गुंतवणूक वस्तू' हे असून ते 'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'आर्थिक नियोजन, पंचवार्षिक योजना व नीती आयोग (NITI Aayog)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेच्या आखणीमध्ये महालनोबीस प्रतिमानात _______ यावर भर दिलेला होता.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन