🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

मानवी रक्तातील तांबड्या रक्तपेशींमधील (RBCs) हिमोग्लोबिन फुफ्फुसांतून शरीराच्या पेशींपर्यंत ऑक्सिजनचे वहन प्रामुख्याने खालीलपैकी कोणत्या रासायनिक रूपात करते?

EN In the human circulatory system, in which chemical form is oxygen primarily transported by erythrocytes from the alveoli to peripheral tissue cells?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

बायकार्बोनेट्सच्या स्वरूपात (Bicarbonate ions)

Bicarbonate ions

कार्बोक्सीहिमोग्लोबिन (Carboxyhemoglobin)

Carboxyhemoglobin

कार्बोनिक आम्ल (Carbonic acid)

Carbonic acid

ऑक्सीहिमोग्लोबिन (Oxyhemoglobin)

Oxyhemoglobin

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (४) ऑक्सीहिमोग्लोबिन आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• रक्तातील वायूंचे वहन:

• ऑक्सिजनचे ($O_2$) वहन दोन प्रकारे होते:

१) ऑक्सीहिमोग्लोबिनच्या रूपात (९७% ते ९८.५%): फुफ्फुसांच्या वायुकोशांमध्ये ऑक्सिजनचा आंशिक दाब ($pO_2$) जास्त असतो. तिथे तांबड्या रक्तपेशींमधील हिमोग्लोबिन (Hb) ऑक्सिजनच्या ४ रेणूंशी उलट सुलट (Reversible) संयोग पावून 'ऑक्सीहिमोग्लोबिन' ($Hb_4O_8$ / $Hb(O_2)_4$) तयार करतो.

२) रक्तद्रवात विरघळून (१.५% ते ३%): प्लाझ्मामध्ये भौतिकरीत्या विरघळलेल्या स्वरूपात.

• इतर पर्यायांची पार्श्वभूमी:

• बायकार्बोनेट्स (पर्याय १): कार्बन डायऑक्साईडचे ($CO_2$) सुमारे ७०% वहन बायकार्बोनेट आयन्सच्या ($HCO_3^-$) रूपात होते, ऑक्सिजनचे नाही.

• कार्बोक्सीहिमोग्लोबिन (पर्याय २): जेव्हा हिमोग्लोबिन कार्बन मोनॉक्साईडशी (CO) संयोग पावतो, तेव्हा विषारी 'कार्बोक्सीहिमोग्लोबिन' बनते.

• कार्बामिनो-हिमोग्लोबिन: $CO_2$ हिमोग्लोबिनशी जोडला जातो तेव्हा तयार होते (सुमारे २०-२५% $CO_2$ वहन).

पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (४) अचूक आहे: ऑक्सिजनचे मुख्य वहन ऑक्सीहिमोग्लोबिनच्या रूपात होते.

• पर्याय (१), (२) व (३) अयोग्य आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

कार्बन मोनॉक्साईडची (CO) हिमोग्लोबिनशी संयोग पावण्याची क्षमता (Affinity) ही ऑक्सिजनपेक्षा तब्बल २०० ते २५० पटींनी जास्त असते; म्हणूनच बंद खोलीत धुरामुळे गुदमरून मृत्यू होतो (Carbon Monoxide Poisoning).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (4) Oxyhemoglobin.

Detailed Analysis:

• Physiological Oxygen Transport:

• Oxygen is carried in the blood through two mechanisms:

1) As Oxyhemoglobin (~97% to 98.5%): In pulmonary capillaries where alveolar oxygen partial pressure ($pO_2$) is high (~104 mmHg), oxygen binds reversibly to the ferrous ($Fe^{2+}$) ions of hemoglobin to form Oxyhemoglobin ($Hb + 4O_2 \rightleftharpoons Hb(O_2)_4$). At tissue capillaries where $pO_2$ is low (~40 mmHg), oxyhemoglobin dissociates, releasing oxygen to cells.

2) Dissolved in Plasma (~1.5% to 3%): Transported physically dissolved in plasma water due to oxygen's low aqueous solubility.

• Evaluation of Distractors:

• Bicarbonates (Option 1): ~70% of Carbon Dioxide ($CO_2$) is transported as bicarbonate ions ($HCO_3^-$), synthesized via the enzyme carbonic anhydrase.

• Carboxyhemoglobin (Option 2): Formed when hemoglobin binds irreversibly with poisonous Carbon Monoxide (CO).

• Carbaminohemoglobin: Formed when ~20–23% of $CO_2$ binds with hemoglobin amino groups.

Distractor Analysis:

• Option (4) accurately describes the primary physiological transport state of oxygen.

• Options (1), (2), and (3) refer to $CO_2$ transport or toxic carbon monoxide poisoning.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Hemoglobin's chemical affinity for Carbon Monoxide (CO) is approximately 200 to 250 times greater than for oxygen, forming stable carboxyhemoglobin that precipitates asphyxiation.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) बायकार्बोनेट्सच्या स्वरूपात (Bicarbonate ions) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) कार्बोक्सीहिमोग्लोबिन (Carboxyhemoglobin) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) कार्बोनिक आम्ल (Carbonic acid) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) ऑक्सीहिमोग्लोबिन (Oxyhemoglobin) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (४) ऑक्सीहिमोग्लोबिन आहे.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

मानवी शरीरशास्त्र, पेशी व पोषण घटक चाचणी

quiz 25 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 25 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'ऑक्सीहिमोग्लोबिन (Oxyhemoglobin)' हे असून ते 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन