कृषक (krushak कृषी उत्पादन संरक्षण केंद्र) या भाभा अणुसंशोधन केंद्राद्वारे लासलगांव, जि. नाशिक येथे, 'कृषी मालाच्या जतनासाठी प्रारणांच्या अल्पमात्रांचे अनुप्रयोग' या प्रात्यक्षिकासाठी स्थापित 'तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक संयंत्रात' वापरला जातो.
EN
In the KRUSHAK food irradiator established by BARC at Lasalgaon, Nashik, which radiation source is used for preservation of agricultural produce?
योग्य उत्तर: पर्याय (1) कोबाल्ट 60 हा गॅमा प्रारणांचा स्त्रोत
सविस्तर विश्लेषण:
•
'कृषक' (KRUSHAK) प्रकल्प:
•
KRUSHAK चा पूर्ण विस्तार: 'Krushi Utpadan Sanrakshan Kendra' (कृषी उत्पादन संरक्षण केंद्र).
•
हे केंद्र भाभा अणुसंशोधन केंद्राने (BARC) नाशिक जिल्ह्यातील लासलगाव (आशियातील सर्वात मोठी कांद्याची बाजारपेठ) येथे उभारले आहे.
•
वापरला जाणारा किरणोत्सर्गी स्त्रोत:
•
या तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक संयंत्रात अन्नधान्य, कांदा व बटाटा यांना कोंब फुटू नयेत म्हणून आणि आंबा व फळांमधील किडींचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी कोबाल्ट-६० ($^{60}\text{Co}$) या किरणोत्सर्गी समस्थानिकाचा गॅमा प्रारणांचा स्त्रोत म्हणून वापर केला जातो.
•
अल्पमात्रेतील (Low dose) गॅमा प्रारणांमुळे अन्नाचे पोषणमूल्य न बदलता त्याचे आयुष्य (Shelf-life) लक्षणीयरीत्या वाढते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कोबाल्ट-६० हा किरणोत्सर्गी समस्थानिक १.१७ MeV आणि १.३३ MeV ऊर्जेची दोन उच्च भेदनक्षम गॅमा किरणे उत्सर्जित करतो, ज्यामुळे पॅकबंद मालावरही यशस्वीपणे प्रक्रिया करता येते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) Cobalt-60 as a gamma radiation source
Detailed Analysis:
•
KRUSHAK Technology Demonstrator:
•
KRUSHAK (Krushi Utpadan Sanrakshan Kendra) was established by the Bhabha Atomic Research Centre (BARC) at Lasalgaon in Nashik district, Maharashtra (India's primary onion trading belt).
•
Radiation Source:
•
It utilizes Cobalt-60 ($^{60}\text{Co}$) as the sealed industrial gamma radiation source.
•
Controlled low doses of gamma rays inhibit sprouting in onions and potatoes, prevent post-harvest spoilage, and eradicate mango seed weevils to meet quarantine requirements for agricultural exports.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Cobalt-60 emits two penetrating gamma photons (1.17 MeV and 1.33 MeV), enabling uniform terminal irradiation of packaged agricultural consignments without unpackaging.