🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2019 MEDIUM

मनुष्याच्या नेफ्रॉनमध्ये मूत्र तयार होण्याचा योग्य क्रम काय आहे?

EN In the nephron of man, what is the correct sequence of urine formation?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

रीअबर्सोप्शन, ट्यूबलर स्राव आणि अल्ट्राफिल्ट्रेशन

Selective reasorption, tubular secretion and ultrafiltration

अल्ट्राफिल्ट्रेशन, ट्यूबलर सिक्रीशन आणि रीअबर्सोप्शन

Ultrafiltration, tubular secretion and selective reabsorption

अल्ट्राफिल्ट्रेशन, रीअबर्सोप्शन आणि ट्यूबलर सिक्रीशन

Ultrafiltration, selective reabsorption and tubular secretion

ट्यूबलर सिक्रीशन, रीअबर्सोप्शन आणि अल्ट्राफिल्ट्रेशन

Tubular secretion, selective reabsorption and ultrafiltration

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ३ (अल्ट्राफिल्ट्रेशन, रीअब्सॉर्प्शन आणि ट्यूबलर सिक्रीशन)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

मानवाच्या मूत्रपिंडामध्ये नेफ्रॉन (Nephron) हे कार्यात्मक एकक असून मूत्र निर्मितीची (Urine Formation) प्रक्रिया तीन सलग टप्प्यांमध्ये पार पडते:

1. अल्ट्राफिल्ट्रेशन (Ultrafiltration / सूक्ष्म गाळण):

• हा पहिला टप्पा आहे. ग्लोमेरुलस (केशिकागुच्छ) मधील उच्च रक्तदाबामुळे बोमन संपुटात (Bowman's Capsule) रक्तातील पाणी, ग्लुकोज, क्षार, युरिया इत्यादी गाळले जातात. याला प्राथमिक गाळण (Glomerular Filtrate) म्हणतात.

2. निवडक पुनर्शोषण (Selective Reabsorption / रीअब्सॉर्प्शन):

• हा दुसरा टप्पा आहे. गाळण नेफ्रॉनच्या नलिकेतून (PCT, हेन्लेचा लूप, DCT) पुढे सरकताना शरीराला आवश्यक असणारे ९९% घटक (ग्लुकोज, अमिनो आम्ले, सोडियम, पाणी) रक्तामध्ये पुन्हा शोषून घेतले जातात.

3. नलिका स्राव (Tubular Secretion / ट्यूबलर सिक्रीशन):

• हा तिसरा टप्पा आहे. नलिकेच्या भोवतालच्या पेशी रक्तपेशींमधून नको असलेले जास्तीचे आयन्स ($H^+$, $K^+$, अमोनिया) आणि औषधांचे अवशेष थेट नलिकेतील द्रवात स्रवतात, ज्यामुळे रक्ताचा आम्ल-आम्लारी समतोल (pH) राखला जातो.

त्यामुळे योग्य क्रम: अल्ट्राफिल्ट्रेशन $\rightarrow$ निवडक पुनर्शोषण $\rightarrow$ नलिका स्राव असा आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• निरोगी व्यक्तीमध्ये दररोज सुमारे १८० लिटर प्राथमिक गाळण (Glomerular Filtrate) तयार होते, परंतु पुनर्शोषणामुळे केवळ १.५ लिटर मूत्राचे प्रत्यक्ष उत्सर्जन होते.

• पुनर्शोषण प्रामुख्याने समीप संवलीत नलिकेत (PCT - Proximal Convoluted Tubule) घडते.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 3 (Ultrafiltration, selective reabsorption and tubular secretion)

Detailed Explanation:

Urine formation in human nephrons takes place through three sequential physiological steps:

1. Ultrafiltration (Glomerular Filtration):

• Occurs in the Malpighian body (Glomerulus and Bowman's capsule). High hydrostatic pressure in glomerular capillaries forces fluid, water, glucose, salts, and nitrogenous wastes through the filtration membrane into the capsular space, generating glomerular filtrate.

2. Selective Reabsorption:

• As the filtrate travels through renal tubules (Proximal Convoluted Tubule, Loop of Henle, Distal Convoluted Tubule), nearly 99% of the filtrate—including essential water, glucose, amino acids, and electrolytes ($Na^+, Cl^-$)—is selectively transported back into peritubular capillaries.

3. Tubular Secretion:

• Epithelial cells of the tubules actively transport additional waste substances ($H^+$, $K^+$, ammonium ions, creatinine, drug residues) from peritubular blood into the tubular lumen to maintain systemic acid-base balance and osmolarity.

Hence, the correct sequence is: Ultrafiltration $\rightarrow$ Selective Reabsorption $\rightarrow$ Tubular Secretion.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Key facts on human excretory physiology:

• Glomerular Filtration Rate (GFR) is approximately $125 \text{ mL/min}$ or $180 \text{ L/day}$.

• Final urine excreted is only about $1.5 \text{ L/day}$ (due to $99\%$ tubular reabsorption).

• Maximum reabsorption occurs in the Proximal Convoluted Tubule (PCT).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) रीअबर्सोप्शन, ट्यूबलर स्राव आणि अल्ट्राफिल्ट्रेशन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) अल्ट्राफिल्ट्रेशन, ट्यूबलर सिक्रीशन आणि रीअबर्सोप्शन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) अल्ट्राफिल्ट्रेशन, रीअबर्सोप्शन आणि ट्यूबलर सिक्रीशन (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ३ (अल्ट्राफिल्ट्रेशन, रीअब्सॉर्प्शन आणि ट्यूबलर सिक्रीशन)**

✗ पर्याय (4) ट्यूबलर सिक्रीशन, रीअबर्सोप्शन आणि अल्ट्राफिल्ट्रेशन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अल्ट्राफिल्ट्रेशन, रीअबर्सोप्शन आणि ट्यूबलर सिक्रीशन' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१९ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

मनुष्याच्या नेफ्रॉनमध्ये मूत्र तयार होण्याचा योग्य क्रम काय आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन