१८५७ पूर्वीच्या कालावधीत भारत सरकारकडून लंडनला पाठवल्या जाणाऱ्या 'गृह शुल्क' (Home Charges) या संपत्तीच्या निचऱ्यामध्ये खालीलपैकी कोणत्या घटकांचा समावेश होता? (१) इंग्लंडमध्ये उभारलेल्या सार्वजनिक कर्जावरील व्याजाची रक्कम. (२) ईस्ट इंडिया कंपनीच्या भागधारकांना दिला जाणारा वार्षिक लाभांश (Dividends). (३) रेल्वे व सिंचन प्रकल्पांसाठी कर्ज घेतलेल्या ब्रिटिश भांडवलावरील हमी व्याज (Guaranteed Interest). (४) व्हाईसरॉयच्या लंडनमधील 'इंडिया ऑफिस' (India Office) आस्थापनेचा संपूर्ण प्रशासकीय खर्च. खालील संकेतांचा वापर करून योग्य उत्तर निवडा:
EN
In the period prior to 1857, the 'Home Charges' that formed a core part of the drain of wealth from India to England comprised which of the following elements?
(1) Interest on public debt incurred in England.
(2) Dividend payments to the proprietors and stockholders of the East India Company.
(3) Guaranteed interest on British capital borrowed for the construction of railways and irrigation works.
(4) Complete administrative expenses of the 'India Office' establishment in London.
Select the correct answer using the codes given below:
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - फक्त (१), (२) आणि (३).
विश्लेषण:
•
प्रश्नात १८५७ पूर्वीचा (till 1857) कालखंड विचारला आहे:
•
घटक (१) समाविष्ट होता: ब्रिटिश सैनिकी मोहिमा आणि प्रशासनासाठी लंडनमध्ये घेतलेल्या कर्जावरील व्याज (Public Debt Interest).
•
घटक (२) समाविष्ट होता: १८३३ च्या सनदी कायद्यानुसार ईस्ट इंडिया कंपनीचे व्यापारी अधिकार संपले तरी तिच्या भागधारकांना भारतीय महसुलातून १०.५% हमी लाभांश (१८७४ पर्यंत) दिला जात होता.
•
घटक (३) समाविष्ट होता: लॉर्ड डलहौसीने सुरू केलेल्या 'हमी पद्धती'नुसार (Guaranteed Railway System) ब्रिटिश रेल्वे गुंतवणूकदारांना ५% हमी व्याज भारतीय तिजोरीतून दिले जाई.
•
घटक (४) १८५७ पूर्वी समाविष्ट नव्हता: 'इंडिया ऑफिस' (India Office) आणि 'भारत मंत्री' (Secretary of State for India) हे पद १८५८ च्या 'गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया ॲक्ट'नुसार अस्तित्वात आले. १८५७ पूर्वी बोर्ड ऑफ कंट्रोल आणि कोर्ट ऑफ डायरेक्टर्स होते. त्यामुळे १८५७ पूर्वी 'इंडिया ऑफिस'चा खर्च अस्तित्वातच नव्हता!
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१): तंतोतंत योग्य आहे; घटक (१), (२) व (३) १८५७ पूर्वीच्या गृहशुल्काचे भाग होते.
•
पर्याय (२), (३) व (४): अयोग्य; कारण या पर्यायांमध्ये (४) चा समावेश आहे, जो १८५८ नंतरचा घटक आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१९१९ च्या माँटेग्यू-चेम्सफर्ड कायद्यानुसार 'भारत मंत्र्याचा आणि इंडिया ऑफिसचा' पगार व खर्च भारतीय तिजोरीवरून हलवून ब्रिटिश तिजोरीवर (British Revenues) टाकण्यात आला.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - Only (1), (2) and (3).
Analysis:
•
The question specifically specifies the period prior to 1857 (Company era):
•
Component (1) was included: Interest on sterling debt accumulated through imperial wars and territorial annexations.
•
Component (2) was included: Under the Charter Act of 1833, East India Company shareholders received an annual dividend of 10.5% paid directly from Indian revenues until 1874.
•
Component (3) was included: Dalhousie's guaranteed return railway system obligated India to guarantee 4.5%–5% return on British capital investments.
•
Component (4) did NOT exist prior to 1857: The 'India Office' and the post of 'Secretary of State for India' were created under the Government of India Act 1858. Prior to 1858, London supervision was handled by the Board of Control and Court of Directors. Hence, India Office expenses were not part of pre-1857 Home Charges!
Distractor Analysis:
•
Option (1): Correct; precisely captures the pre-1857 elements.
•
Options (2), (3), and (4): Incorrect as they erroneously include post-1858 'India Office' expenses.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
It was only under the Government of India Act 1919 that the salary and expenses of the Secretary of State for India were transferred from the Indian exchequer to the British Treasury.