महात्मा गांधींनी भारतातील आपल्या कोणत्या चळवळीदरम्यान **पहिल्यांदा उपोषणाचा (First Hunger Strike)** राजकीय शस्त्र म्हणून वापर केला होता? (१) खेडा सत्याग्रह (२) अहमदाबाद गिरणी कामगार संप (३) चंपारण सत्याग्रह (४) असहकार चळवळ
EN
In which of his movements in India did Mahatma Gandhi undertake a **hunger strike for the first time** as a political tool?
(1) Kheda Satyagraha
(2) Ahmedabad Mill Strike
(3) Champaran Satyagraha
(4) Non-Cooperation Movement
योग्य उत्तर पर्याय (२) म्हणजेच अहमदाबाद गिरणी कामगार संप आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (२) योग्य आहे: मार्च १९१८ मध्ये गुजरातमधील अहमदाबाद येथील सूत गिरणी मालक आणि कामगार यांच्यात 'प्लेग बोनस' (Plague Bonus) बंद करण्यावरून वाद निर्माण झाला. मालक केवळ २०% वाढ देऊ इच्छित होते, तर महागाईमुळे कामगारांची मागणी ५०% ची होती. गांधीजींनी हस्तक्षेप करून ३५% दरवाढीची न्याय्य मागणी केली. कामगारांचे मनोबल खचू नये म्हणून गांधीजींनी भारतात प्रथमच आमरण उपोषण (First Hunger Strike) सुरू केले. चौथ्या दिवशी गिरणी मालकांनी माघार घेतली आणि लवादाने कामगारांना ३५% वेतनवाढ मंजूर केली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १ (खेडा सत्याग्रह - १९१८): येथे गांधीजींनी प्रथमच 'असहकार' (Non-Cooperation) हे शस्त्र वापरून शेतकऱ्यांना शेतसारा न भरण्याचे आवाहन केले.
•
पर्याय ३ (चंपारण सत्याग्रह - १९१७): येथे गांधीजींनी भारतातील पहिला 'सविनय कायदेभंग' (Civil Disobedience) केला.
•
पर्याय ४ (असहकार चळवळ - १९२०): हे गांधीजींचे पहिले देशव्यापी आंदोलन होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अहमदाबाद संपातील महत्त्वाचे सहकारी: अंबालाल साराभाई यांच्या भगिनी अनुसूयाबेन साराभाई यांनी कामगारांचे नेतृत्व केले व गांधीजींना पाचारण केले. या संपानंतर १९२० मध्ये 'अहमदाबाद टेक्सटाईल लेबर असोसिएशन'ची (Majoor Mahajan Sangh) स्थापना झाली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) i.e. Ahmedabad mill strike.
Detailed Analysis:
•
Option (2) is correct: In March 1918, a major industrial dispute erupted between cotton textile mill owners and workers in Ahmedabad over the withdrawal of the 'Plague Bonus'. While owners offered only a 20% wage concession, workers demanded 50% due to soaring wartime inflation. Gandhi intervened, advising workers to demand a 35% hike through non-violent strike. When workers' resolve faltered, Gandhi undertook his first hunger strike in India to sustain their determination. On the fourth day, the mill owners capitulated and referred the dispute to a tribunal, which awarded the full 35% increase.
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Kheda Satyagraha, 1918): Gandhi's first non-cooperation action (revenue withholding).
•
Option 3 (Champaran Satyagraha, 1917): Gandhi's first civil disobedience action.
•
Option 4 (Non-Cooperation Movement, 1920): Gandhi's first all-India mass movement.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key personality: Anasuya Sarabhai (social worker and sister of mill owner Ambalal Sarabhai) stood courageously with the mill workers and invited Gandhi. This dispute led to the founding of the Ahmedabad Textile Labour Association (Majoor Mahajan Sangh) in 1920.