खालीलपैकी कोणत्या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने प्रस्तावना हा संविधानाचा अविभाज्य भाग आहे असा निर्णय दिला ? अ. आय. आर. कोएल्हो प्रकरण ब. एस. आर. बोमाई विरुद्ध भारतीय संघ क. गोलकनाथ प्रकरण ड. इंदिरा गांधी विरुद्ध राजनारायण प्रकरण वरीलपैकी कोणते विधान / विधाने बरोबर आहेत ?
EN
In which of the following cases did the Supreme Court hold that the Preamble is an integral part of the Constitution?
(a) I. R. Coelho case
(b) S. R. Bommai v. Union of India
(c) Golaknath case
(d) Indira Gandhi v. Raj Narain case
Which of the above statement(s) is/are correct?
(1) Only (a) and (c)
(2) Only (b)
(3) Only (d) and (b)
(4) Only (a)
योग्य उत्तर: पर्याय २ (ब फक्त / Only b)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१.
एस. आर. बोम्माई विरुद्ध भारत सरकार (१९९४): या ऐतिहासिक ९ न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने असा महत्त्वपूर्ण निकाल दिला की, सरनामा हा संविधानाचा अविभाज्य भाग (Integral Part) आहे आणि त्यातील धर्मनिरपेक्षता ही संविधानाची मूलभूत चौकट (Basic Structure) आहे.
२.
यानंतर एल.आय.सी. ऑफ इंडिया खटल्यात (१९९५) देखील न्यायालयाने पुनरुच्चार केला की सरनामा हा संविधानाचा अविभाज्य भाग आहे.
३.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
आय. आर. कोएल्हो खटला (२००७): ९ व्या परिशिष्टातील कायद्यांचे न्यायालयीन पुनर्विलोकन.
•
गोलकनाथ खटला (१९६७): मूलभूत हक्कांमध्ये संसदेला दुरुस्ती करता येणार नाही असा निर्णय.
•
इंदिरा गांधी विरुद्ध राजनारायण (१९७५): ३९ व्या घटनादुरुस्तीचे कलम रद्दबातल व निवडणुकांमधील निष्पक्षता.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
सरनाम्याच्या दर्जाबाबत महत्त्वाचे खटले:
१)
बेरुबारी संघ खटला (१९६०): सरनामा संविधानाचा भाग नाही.
२)
केशवानंद भारती खटला (१९७३): सरनामा संविधानाचा भाग आहे.
३)
एस. आर. बोम्माई खटला (१९९४) व LIC खटला (१९९५): सरनामा हा संविधानाचा अविभाज्य भाग आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Only (b))
Detailed Explanation:
1.
In S. R. Bommai v. Union of India (1994), a landmark 9-judge constitution bench affirmed that the Preamble is an integral part of the Constitution, emphasizing that secularism constitutes an essential feature of the Basic Structure.
2.
In *LIC of India v. Consumer Education and Research Centre (1995)*, the Supreme Court similarly reaffirmed that the Preamble is an integral part of the Constitution.
3.
Analysis of other options:
•
*I. R. Coelho (2007):* Judicial review of laws in the 9th Schedule.
•
*Golaknath (1967):* Parliament cannot abridge Fundamental Rights.
•
*Indira Nehru Gandhi (1975):* Struck down 39th Amendment, affirmed free and fair elections as basic structure.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Evolution of Preamble jurisprudence:
1)
*Berubari Union (1960):* Preamble is NOT part of the Constitution.
2)
*Kesavananda Bharati (1973):* Preamble IS part of the Constitution.
3)
*S. R. Bommai (1994) & LIC of India (1995):* Preamble is an INTEGRAL part of the Constitution.