खालीलपैकी महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात 80 टक्केपेक्षा जास्त जलसिंचन उपसा (lift irrigation) प्रकारचे आहे?
EN
In which of the following districts of Maharashtra is more than 80 percent of irrigation of the lift irrigation (उपसा जलसिंचन) type?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (कोल्हापूर)
स्पष्टीकरण:
•
कोल्हापूर जिल्हा: येथे एकूण बागायत क्षेत्रापैकी ८० टक्क्यांपेक्षा अधिक सिंचन हे 'उपसा जलसिंचन' (Lift Irrigation) पद्धतीने केले जाते.
•
भौगोलिक कारणे: कोल्हापूर जिल्ह्यातील भूरचना उंचसखल डोंगर-दऱ्यांची असून तेथून पंचगंगा, कृष्णा, वारणा, दूधगंगा, वेदगंगा, हिरण्यकेशी या बारमाही नद्या वाहतात. डोंगरउतारांमुळे पारंपारिक गुरुत्वाकर्षणीय कालवे (Canals) काढणे कठीण असल्याने नद्यांच्या पात्रातून पंपांच्या साहाय्याने पाणी वर उचलून (Lift करून) उसाच्या शेतीला पुरवले जाते.
•
कोल्हापूरमध्ये शेकडो सहकारी व खाजगी उपसा जलसिंचन योजना (उदा. वारणा, कागल, शिरोळ पट्टा) अत्यंत यशस्वीपणे कार्यरत आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
उपसा जलसिंचनामध्ये महाराष्ट्रात अग्रगण्य जिल्हा: कोल्हापूर.
•
'कोल्हापूर पद्धतीचे बंधारे' (KT Weirs - Kolhapur Type Weirs): नदीपात्रात पाणी अडवून उपसा करण्यासाठी विकसित केलेली प्रसिद्ध बंधारा रचना.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Kolhapur)
Explanation:
•
Kolhapur District: Over 80% of total agricultural irrigation in Kolhapur is accomplished via Lift Irrigation Schemes (उपसा जलसिंचन).
•
Physiographic Rationale: Kolhapur is traversed by perennial river systems (Panchaganga, Krishna, Warana, Dudhganga, Vedganga, Hiranyakeshi) flowing through undulating terrain. Constructing gravity-fed canals is topographically challenging; instead, powerful electric and diesel pump sets lift river water onto elevated river terraces to irrigate sugarcane plantations.
•
The district houses India's most successful cooperative lift irrigation networks.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Leading district in lift irrigation: Kolhapur.
•
Kolhapur Type Weirs (KT Weirs): Specially engineered low-height barrages with removable wooden needles designed to store water for river lift irrigation.