🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीमध्ये संबंधित बलाने केलेले 'कार्य ऋण' (Negative Work) असते?

Q: हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

Q: 'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' या घटकाची तयारी कशी करावी?

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

Q: MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

EN In which of the following physical situations is 'Negative Work' performed by the specified force?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

एखादी वस्तू गुरुत्वाकर्षणाच्या विरुद्ध सरळ वर उचलताना गुरुत्वीय बलाने केलेले कार्य

Work done by the gravitational force when an object is lifted vertically upward against gravity

गतिमान वस्तूवर गतीच्याच दिशेने बाह्य प्रवेगक बल लावल्यास झालेले कार्य

Work done by an accelerating external force applied in the direction of motion

हात किंवा यंत्राद्वारे स्प्रिंग संकुचित (Compress) करताना आपण केलेले कार्य

Work done by an external agent while compressing a mechanical spring

घर्षणरहित क्षैतिज पृष्ठभागावर एखादी वस्तू स्थिर वेगाने घसरत असताना झालेले कार्य

Work done on an object sliding at constant speed on a frictionless horizontal plane

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (१) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• कार्याचे सूत्र:

W = F \times s \times \cos\theta

जेव्हा बल ($F$) आणि विस्थापन ($s$) यांच्यातील कोन $\theta$ विशालकोन ($90^\° < \theta \le 180^\°$) असतो, तेव्हा कार्य ऋण होते.

• वस्तू वर उचलताना:

• विस्थापन ($s$) वरच्या दिशेने होते.

• पृथ्वीचे गुरुत्वीय बल ($F_g = mg$) थेट खालील दिशेने खेचते.

• बल आणि विस्थापन यांच्यातील कोन $\theta = 180^\°$ होतो.

• $\cos 180^\° = -1$ असल्याने, गुरुत्वाकर्षणाने केलेले कार्य ऋण ($W = -mgh$) असते.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय २ व ३ मध्ये बल आणि विस्थापन एकाच दिशेत असल्याने कार्य धन असते.

• पर्याय ४ मध्ये निव्वळ बल शून्य असल्याने कार्य शून्य असते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• $\theta = 0^\° \implies$ कमाल धन कार्य ($W = Fs$).

• $\theta = 90^\° \implies$ शून्य कार्य ($W = 0$) (उदा. डोक्यावर ओझे घेऊन चालणारा हमाल, वर्तुळाकार कक्षेत उपग्रह).

• $\theta = 180^\° \implies$ कमाल ऋण कार्य ($W = -Fs$) (उदा. घर्षण बल, वर जाताना गुरुत्व बल).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (1).

Detailed Analysis:

• Formula for Work Done:

W = F \cdot s \cdot \cos\theta

Work done is negative whenever the angle $\theta$ between the force vector and displacement vector is obtuse ($90^\° < \theta \le 180^\°$).

• Lifting an Object Upward:

• Displacement ($s$) is oriented vertically upward.

• Earth's gravitational force ($F = mg$) acts vertically downward.

• The angle between them is $\theta = 180^\°$.

• Since $\cos 180^\° = -1$, the work done by gravity is strictly negative ($W = -mgh$).

Distractor Analysis:

• Options 2 and 3 involve force aligned with displacement ($\theta = 0^\°$), performing positive work.

• Option 4 involves zero net force, performing zero work.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• $\theta = 0^\° \implies$ Maximum positive work ($W = Fs$).

• $\theta = 90^\° \implies$ Zero work ($W = 0$) (e.g., porter carrying luggage on head horizontally, satellite in circular orbit).

• $\theta = 180^\° \implies$ Negative work ($W = -Fs$) (e.g., friction opposing motion, gravity on an ascending projectile).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) एखादी वस्तू गुरुत्वाकर्षणाच्या विरुद्ध सरळ वर उचलताना गुरुत्वीय बलाने केलेले कार्य (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (१) आहे.

⚠️ पर्याय (2) गतिमान वस्तूवर गतीच्याच दिशेने बाह्य प्रवेगक बल लावल्यास झालेले कार्य (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) हात किंवा यंत्राद्वारे स्प्रिंग संकुचित (Compress) करताना आपण केलेले कार्य (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) घर्षणरहित क्षैतिज पृष्ठभागावर एखादी वस्तू स्थिर वेगाने घसरत असताना झालेले कार्य (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'एखादी वस्तू गुरुत्वाकर्षणाच्या विरुद्ध सरळ वर उचलताना गुरुत्वीय बलाने केलेले कार्य' हे असून ते 'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'कार्य, ऊर्जा, शक्ती व ऊर्जा संवर्धन नियम' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीमध्ये संबंधित बलाने केलेले 'कार्य ऋण' (Negative Work) असते?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन