महाराष्ट्रात खालीलपैकी कोणत्या वर्षी प्रकर्शित जलविभाजक विकास कार्यक्रम सुरु करण्यात आला?
EN
In which of the following years was the Comprehensive Watershed Development Programme (COWDEP) launched in Maharashtra?
योग्य उत्तर: पर्याय ४ (1983)
स्पष्टीकरण:
•
प्रकटीकृत / व्यापक जलविभाजक विकास कार्यक्रम (Comprehensive Watershed Development Programme - COWDEP): महाराष्ट्र शासनाने दुष्काळ निवारणासाठी आणि कोरडवाहू शेतीतील जलसंधारणासाठी १९८३ मध्ये हा पथदर्शी कार्यक्रम सुरू केला.
•
यात 'माथा ते पायथा' (Ridge to Valley) या शास्त्रीय तत्त्वावर आधारित जलविभाजक क्षेत्र (Watershed units) निवडून समपातळी चर (CCT), नाला बंडींग, पाझर तलाव आणि वनीकरण यांसारखी कामे हाती घेण्यात आली.
•
या यशस्वी मॉडेलच्या आधारे पुढे राज्यात आदर्श गाव योजना आणि जलयुक्त शिवार योजना राबविण्यात आल्या.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
राळेगणसिद्धी (अण्णा हजारे) आणि हिवरे बाजार (पोपटराव पवार) हे महाराष्ट्रातील जलविभाजक विकासाची जगप्रसिद्ध आदर्श गावे आहेत.
•
पाणलोट क्षेत्र विकासाचे मूळ तत्त्व: 'पाणी अडवा, पाणी जिरवा'.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 4 (1983)
Explanation:
•
Comprehensive Watershed Development Programme (COWDEP): Initiated by the Government of Maharashtra in 1983 to provide enduring drought mitigation and enhance soil-moisture retention in rainfed dryland farming.
•
It implemented the scientific 'Ridge to Valley' (माथा ते पायथा) concept across microwatersheds using continuous contour trenches (CCT), check dams, percolation tanks, and afforestation.
•
Maharashtra's pioneering watershed framework served as a national benchmark for subsequent rural conservation schemes.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Ralegan Siddhi (Anna Hazare) and Hiware Bazar (Popatrao Pawar) are world-renowned watershed development success stories in Ahmednagar district.
•
Core philosophy: 'Pani Adva, Pani Jirva' (Catch water, store water, recharge aquifers).