🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

खालीलपैकी कोणत्या पृष्ठवंशीय प्राणी वर्गांच्या जोडीमध्ये शुद्ध आणि अशुद्ध रक्त कधीही एकत्र न मिसळता पूर्ण व स्वतंत्र 'दुहेरी रक्ताभिसरण संस्था' (Double Circulation) आढळते?

EN In which pair of vertebrate classes is an anatomically complete 'Double Circulation' present, ensuring complete separation of oxygenated and deoxygenated blood streams?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

उभयचर (Amphibians) व सस्तन प्राणी (Mammals)

Amphibians and Mammals

पक्षी (Aves) आणि सस्तन प्राणी (Mammals)

Birds (Aves) and Mammals

सरपटणारे प्राणी (Reptiles) आणि सस्तन प्राणी (Mammals)

Reptiles and Mammals

मासे (Pisces) आणि पक्षी (Aves)

Fishes and Birds

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (२) पक्षी (Aves) आणि सस्तन प्राणी (Mammals) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• दुहेरी रक्ताभिसरण (Double Circulation):

• एका संपूर्ण चक्रामध्ये रक्त हृदयातून दोन वेळा जाते, त्याला दुहेरी रक्ताभिसरण म्हणतात:

१) फुफ्फुसीय अभिसरण (Pulmonary Circulation): उजवे निलय $\rightarrow$ फुफ्फुस $\rightarrow$ डावे आलिंद (रक्त शुद्धीकरणासाठी).

२) दैहिक अभिसरण (Systemic Circulation): डावे निलय $\rightarrow$ संपूर्ण शरीर $\rightarrow$ उजवे आलिंद (शरीराला ऑक्सिजन पुरवण्यासाठी).

• हे अभिसरण केवळ अशा प्राण्यांमध्ये शक्य होते ज्यांच्या हृदयात चार स्वतंत्र कप्पे (२ आलिंद + २ निलय) असतात, ज्यामुळे शुद्ध व अशुद्ध रक्ताचे अजिबात मिश्रण होत नाही.

• पक्षी आणि सस्तन प्राणी (Birds and Mammals):

• या दोन्ही वर्गांतील सर्व प्राण्यांचे हृदय पूर्ण चार कप्प्यांचे असते आणि ते उष्णरक्तिय (Warm-blooded / Homeothermic) असतात.

• उच्च चयापचय दर आणि शरीराचे तापमान स्थिर ठेवण्यासाठी त्यांना मुबलक ऑक्सिजन पुरवणाऱ्या दुहेरी अभिसरणाची आवश्यकता असते.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (२) अचूक: पक्षी आणि सस्तन प्राणी दोघांमध्ये पूर्ण दुहेरी अभिसरण असते.

• पर्याय (१) उभयचरांमध्ये ३ कप्पे (अपूर्ण दुहेरी अभिसरण) असतात.

• पर्याय (३) सरपटणाऱ्या प्राण्यांमध्ये अपूर्ण अभिसरण असते.

• पर्याय (४) माशांमध्ये एकेरी अभिसरण असते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

पक्षी आणि सस्तन प्राणी हे उष्णरक्तिय (Endothermic) असतात, तर मासे, उभयचर आणि सरपटणारे प्राणी हे शीतरक्तिय (Poikilothermic) असतात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (2) Birds (Aves) and Mammals.

Detailed Analysis:

• Mechanics of Complete Double Circulation:

• Occurs when blood passes through the heart twice to complete one full systemic cycle without any intracardiac mixing of oxygenated and deoxygenated streams:

1) Pulmonary Circuit: Right Ventricle $\rightarrow$ Pulmonary Arteries $\rightarrow$ Lungs (oxygenation) $\rightarrow$ Pulmonary Veins $\rightarrow$ Left Atrium.

2) Systemic Circuit: Left Ventricle $\rightarrow$ Aorta $\rightarrow$ Systemic Tissues (nutrient delivery) $\rightarrow$ Vena Cava $\rightarrow$ Right Atrium.

• Requires a fully partitioned, 4-chambered heart (2 distinct atria and 2 completely isolated ventricles).

• Class Aves and Class Mammalia:

• Birds and mammals possess completely partitioned 4-chambered hearts.

• High metabolic demands associated with Endothermy (homeothermy / warm-bloodedness) require maximum tissue oxygenation efficiency, which is guaranteed by non-mixing double circulation.

Distractor Analysis:

• Option (2) accurately identifies the two vertebrate classes exhibiting complete double circulation.

• Option (1) is disqualified by Amphibians (incomplete circulation with 3 chambers).

• Option (3) is disqualified by general Reptiles (incomplete circulation).

• Option (4) is disqualified by Fishes (single circulation).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Birds and mammals are Homeothermic (warm-blooded), whereas fishes, amphibians, and reptiles are Poikilothermic (cold-blooded).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) उभयचर (Amphibians) व सस्तन प्राणी (Mammals) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) पक्षी (Aves) आणि सस्तन प्राणी (Mammals) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (२) पक्षी (Aves) आणि सस्तन प्राणी (Mammals) आहे.

⚠️ पर्याय (3) सरपटणारे प्राणी (Reptiles) आणि सस्तन प्राणी (Mammals) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) मासे (Pisces) आणि पक्षी (Aves) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

मानवी शरीरशास्त्र, पेशी व पोषण घटक चाचणी

quiz 25 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 25 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'पक्षी (Aves) आणि सस्तन प्राणी (Mammals)' हे असून ते 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन