खालीलपैकी कोणत्या पृष्ठवंशीय प्राणी वर्गांच्या जोडीमध्ये शुद्ध आणि अशुद्ध रक्त कधीही एकत्र न मिसळता पूर्ण व स्वतंत्र 'दुहेरी रक्ताभिसरण संस्था' (Double Circulation) आढळते?
EN
In which pair of vertebrate classes is an anatomically complete 'Double Circulation' present, ensuring complete separation of oxygenated and deoxygenated blood streams?
योग्य उत्तर पर्याय (२) पक्षी (Aves) आणि सस्तन प्राणी (Mammals) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
दुहेरी रक्ताभिसरण (Double Circulation):
•
एका संपूर्ण चक्रामध्ये रक्त हृदयातून दोन वेळा जाते, त्याला दुहेरी रक्ताभिसरण म्हणतात:
१)
फुफ्फुसीय अभिसरण (Pulmonary Circulation): उजवे निलय $\rightarrow$ फुफ्फुस $\rightarrow$ डावे आलिंद (रक्त शुद्धीकरणासाठी).
२)
दैहिक अभिसरण (Systemic Circulation): डावे निलय $\rightarrow$ संपूर्ण शरीर $\rightarrow$ उजवे आलिंद (शरीराला ऑक्सिजन पुरवण्यासाठी).
•
हे अभिसरण केवळ अशा प्राण्यांमध्ये शक्य होते ज्यांच्या हृदयात चार स्वतंत्र कप्पे (२ आलिंद + २ निलय) असतात, ज्यामुळे शुद्ध व अशुद्ध रक्ताचे अजिबात मिश्रण होत नाही.
•
पक्षी आणि सस्तन प्राणी (Birds and Mammals):
•
या दोन्ही वर्गांतील सर्व प्राण्यांचे हृदय पूर्ण चार कप्प्यांचे असते आणि ते उष्णरक्तिय (Warm-blooded / Homeothermic) असतात.
•
उच्च चयापचय दर आणि शरीराचे तापमान स्थिर ठेवण्यासाठी त्यांना मुबलक ऑक्सिजन पुरवणाऱ्या दुहेरी अभिसरणाची आवश्यकता असते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अचूक: पक्षी आणि सस्तन प्राणी दोघांमध्ये पूर्ण दुहेरी अभिसरण असते.
•
पर्याय (१) उभयचरांमध्ये ३ कप्पे (अपूर्ण दुहेरी अभिसरण) असतात.
•
पर्याय (३) सरपटणाऱ्या प्राण्यांमध्ये अपूर्ण अभिसरण असते.
•
पर्याय (४) माशांमध्ये एकेरी अभिसरण असते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पक्षी आणि सस्तन प्राणी हे उष्णरक्तिय (Endothermic) असतात, तर मासे, उभयचर आणि सरपटणारे प्राणी हे शीतरक्तिय (Poikilothermic) असतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Birds (Aves) and Mammals.
Detailed Analysis:
•
Mechanics of Complete Double Circulation:
•
Occurs when blood passes through the heart twice to complete one full systemic cycle without any intracardiac mixing of oxygenated and deoxygenated streams:
1)
Pulmonary Circuit: Right Ventricle $\rightarrow$ Pulmonary Arteries $\rightarrow$ Lungs (oxygenation) $\rightarrow$ Pulmonary Veins $\rightarrow$ Left Atrium.
2)
Systemic Circuit: Left Ventricle $\rightarrow$ Aorta $\rightarrow$ Systemic Tissues (nutrient delivery) $\rightarrow$ Vena Cava $\rightarrow$ Right Atrium.
•
Requires a fully partitioned, 4-chambered heart (2 distinct atria and 2 completely isolated ventricles).
•
Class Aves and Class Mammalia:
•
Birds and mammals possess completely partitioned 4-chambered hearts.
•
High metabolic demands associated with Endothermy (homeothermy / warm-bloodedness) require maximum tissue oxygenation efficiency, which is guaranteed by non-mixing double circulation.
Distractor Analysis:
•
Option (2) accurately identifies the two vertebrate classes exhibiting complete double circulation.
•
Option (1) is disqualified by Amphibians (incomplete circulation with 3 chambers).
•
Option (3) is disqualified by general Reptiles (incomplete circulation).
•
Option (4) is disqualified by Fishes (single circulation).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Birds and mammals are Homeothermic (warm-blooded), whereas fishes, amphibians, and reptiles are Poikilothermic (cold-blooded).