भारताच्या आर्थिक विकासाची प्रक्रिया गतिमान व शाश्वत ठेवण्यासाठी आवश्यक संसाधने निर्माण करण्यात राज्यप्रणालीला आलेल्या मर्यादांमुळे जुलै १९९१ चे नवीन आर्थिक धोरण स्वीकारणे अपरिहार्य झाले. या नवीन धोरणाचे तीन मुख्य घटक खालीलप्रमाणे कोणते होते? (A) उदारीकरण (Liberalisation) (B) खाजगीकरण / निजीकरण (Privatisation) (C) जागतिकीकरण (Globalisation) योग्य सांकेतिक पर्याय निवडा:
EN
Inadequacy in generating fiscal resources and sustaining economic growth necessitated the New Economic Policy of July 1991. What were the core pillars/components of this new policy architecture?
(A) Liberalisation
(B) Privatisation
(C) Globalisation
Select the correct code from the options given below:
योग्य उत्तर सर्व (A), (B) आणि (C) (पर्याय १) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
१९९१ च्या नवीन आर्थिक धोरणाचे तीन आधारस्तंभ (LPG Pillars):
•
(A) उदारीकरण (Liberalisation): देशांतर्गत उद्योगांना परवाना राज, किमतींवरील नियंत्रणे आणि एमआरटीपी (MRTP) कायद्याच्या बंधनातून मुक्त करणे.
•
(B) खाजगीकरण (Privatisation): सार्वजनिक क्षेत्रातील तोट्यातील उद्योगांची निर्गुंतवणूक करणे आणि पूर्वी केवळ सरकारसाठी राखीव असलेली क्षेत्रे खाजगी भांडवलासाठी खुली करणे.
•
(C) जागतिकीकरण (Globalisation): भारतीय अर्थव्यवस्थेला जागतिक व्यापार व आंतरराष्ट्रीय वित्तप्रवाहाशी जोडणे (आयात जकातीत कपात, थेट परकीय गुंतवणुकीस मुभा, रुपयाचे चालू खात्यावर पूर्ण परिवर्तन).
•
हे तीनही घटक एकमेकांना पूरक असल्याने या तिन्हींना मिळून 'एलपीजी मॉडेल' म्हटले जाते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१९९१ च्या धोरणाने भारतीय अर्थव्यवस्थेला 'मिश्र अर्थव्यवस्थेकडून' अधिक 'खुल्या बाजार अर्थव्यवस्थेकडे' (Market-driven Economy) नेले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is All (A), (B) and (C) (Option 1).
Detailed Analysis:
1.
The Triad of the 1991 Economic Reforms:
•
(A) Liberalisation: Dismantled industrial licensing, lifted quantitative import restrictions, and deregulated financial markets.
•
(B) Privatisation: Rolled back state monopolies, permitted private entry into core infrastructure, and initiated public sector disinvestment.
•
(C) Globalisation: Integrated India into global supply chains through tariff rationalization, full convertibility of the rupee on current account (1994), and welcoming FDI/FII.
•
All three pillars operated synergistically to revitalize national capital formation.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The 1991 policy marked the historic transition of India from a state-dominated command economy to a market-determined open economy.