1966 मध्ये लघु उद्योगाची गुंतवणूक मर्यादा ....... करण्यात आली होती.
EN
Investment limit of small scale industries was done ______ in 1966.
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण
सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांची (PSUs) निर्गुंतवणूक:
१.
संकल्पना:
•
निर्गुंतवणूक (Disinvestment) म्हणजे सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांमधील सरकारी मालकीचे भागभांडवल (Equity Shares) खुल्या बाजारात किंवा खाजगी क्षेत्राला विकणे.
२.
उद्दिष्टे:
•
सरकारची वित्तीय तूट (Fiscal Deficit) कमी करणे.
•
सार्वजनिक उपक्रमांमध्ये व्यावसायिक कार्यक्षमता आणि बाजारातील शिस्त आणणे.
•
भागभांडवलाचे व्यापक लोकशाहीकरण करणे आणि सामाजिक पायाभूत सुविधांसाठी निधी उभारणे.
३.
महत्त्वाच्या समित्या:
•
कृष्णमूर्ती समिती (१९९१)
•
सी. रंगराजन समिती (१९९३)
•
जी. व्ही. रामकृष्ण निर्गुंतवणूक आयोग (१९९६)
•
आर. एच. पाटील निर्गुंतवणूक आयोग (२००१).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतात निर्गुंतवणुकीची औपचारिक सुरुवात १९९१-९२ च्या अर्थसंकल्पात झाली. सर्वप्रथम 'टोकन निर्गुंतवणूक' (२०% पर्यंत समभाग विक्री) करण्यात आली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Disinvestment in Public Sector Undertakings (PSUs):
1.
Definition:
•
Disinvestment refers to the dilution or sale of government-held equity shares in public sector enterprises to private investors, institutions, or the general public.
2.
Core Objectives:
•
Bridging the central government's fiscal deficit.
•
Introducing corporate governance, market accountability, and operational efficiency into CPSEs.
•
Mobilizing extra-budgetary resources for social sector investments (health, education, infrastructure).
3.
Pioneering Committees on Disinvestment:
•
V. Krishnamurthy Committee (1991)
•
C. Rangarajan Committee (1993)
•
G. V. Ramakrishna Disinvestment Commission (1996)
•
R. H. Patil Disinvestment Commission (2001).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Disinvestment in India commenced in 1991–92 initially as minor equity dilution (up to 20%). Strategic disinvestment began in 1999–2000.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) 5 लाख रु. (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) 6 लाख रु. (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) 7.5 लाख रु. (अचूक उत्तर):
संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.
✗ पर्याय (4) 8 लाख रु. (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '7.5 लाख रु.' हे असून ते 'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'उद्योग, सेवा क्षेत्र, सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) व औद्योगिक धोरणे' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.