______ ही एक संख्यात्मक डेटा रचना आहे जी भूभागाच्या पृष्ठभागाच्या उंचीचे अवकाशीय वितरण दर्शवते.
EN
______ is a numerical data structure that represents the spatial distribution of terrain surface elevation.
योग्य उत्तर: पर्याय १ (डिजिटल एलेवेशन मॉडेल)
स्पष्टीकरण:
•
डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल (Digital Elevation Model - DEM):
•
भूभागाच्या भूपृष्ठाची उंची (Elevation / Height above mean sea level) दर्शवणारी डिजिटल सांख्यिकी माहिती किंवा संख्यात्मक डेटा रचना म्हणजे 'डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल' होय.
•
यात नियमित ग्रिडच्या (Regular Grid of Cells/Pixels) स्वरूपात प्रत्येक सेलमध्ये त्या स्थानाची समुद्रसपाटीपासूनची अचूक उंची नोंदवलेली असते.
•
उपयोग:
•
भूभागाचा उतार (Slope) आणि दिशा (Aspect) निश्चित करण्यासाठी.
•
पाणलोट क्षेत्र (Watershed delineation) आणि पूर प्रवण क्षेत्रांचे विश्लेषण करण्यासाठी.
•
३-डी (3D) भूरूपे व उड्डाण सिम्युलेशन तयार करण्यासाठी.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
DEM (Digital Elevation Model): जमिनीच्या पृष्ठभागाची नैसर्गिक उंची दर्शवतो (झाडे व इमारती वगळून).
•
DSM (Digital Surface Model): जमिनीवरील झाडे, इमारतींसह सर्व वस्तूंची वरची उंची दर्शवतो.
•
DTM (Digital Terrain Model): रिलीफ आणि रिज/क्रेस्ट लाईन्ससह जमिनीचे स्वरूप दर्शवतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Digital Elevation Model)
Explanation:
•
Digital Elevation Model (DEM):
•
A specialized numerical and spatial data structure that represents the continuous spatial distribution of bare-earth topographic surface elevation relative to a vertical datum (e.g., mean sea level).
•
Usually represented as a regularly spaced raster grid where each cell (pixel) contains a single continuous Z-value representing terrain elevation.
•
Applications in GIS:
•
Deriving slope gradients and aspect maps.
•
Hydrological modeling (watershed boundaries, drainage flow directions, flood inundation modeling).
•
3D landscape visualization and line-of-sight viewshed analysis.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key Elevation Data Concepts:
•
DEM: Bare-earth surface elevation without trees or man-made structures.
•
DSM (Digital Surface Model): Captures the top surface of natural and built features (canopy, buildings).
•
DTM (Digital Terrain Model): DEM augmented with breaklines, ridge lines, and geomorphic features.