.......... हे आम्लधर्मीय जमिनीत चल तर अल्कधर्मीय जमिनीत अचल असते.
EN
.......... is mobile in acidic soils but immobile in alkaline soils.
योग्य उत्तर पर्याय ३ (कॅडमिअम) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
कॅडमिअम ($Cd$) ची जमिनीतील हालचाल (चलत्व / mobility) ही प्रामुख्याने जमिनीच्या सामूवर (pH) अवलंबून असते.
•
आम्लधर्मीय जमिनीत (pH < 6.5): कॅडमिअमचे आयन ($Cd^{2+}$) विद्राव्य स्वरूपात राहतात, ज्यामुळे ते जमिनीच्या द्रावणात अतिशय चल (mobile) असतात आणि वनस्पतींद्वारे सहज शोषले जातात.
•
अल्कधर्मीय जमिनीत (pH > 7.5): कॅडमिअम कार्बोनेट ($CdCO_3$) किंवा हायड्रॉक्साइडच्या स्वरूपात अवक्षेपित (precipitate) होते तसेच मृदा कणांवर घट्ट बांधले जाते, ज्यामुळे ते अचल (immobile) बनते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जस्त ($Zn$) आणि शिसे ($Pb$) हे देखील जमिनीत आढळतात, परंतु कॅडमिअमची आम्ल जमिनीत विद्राव्यता व अल्क जमिनीत अचल राहण्याची प्रवृत्ती अत्यंत तीव्र असते. सामू कमी झाल्यास जड धातूंची वनस्पती विषबाधा वाढते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Cadmium).
Explanation:
•
The mobility of cadmium ($Cd$) in soil is governed strongly by soil pH.
•
In acidic soils ($pH < 6.5$): Cadmium predominantly exists as free divalent ions ($Cd^{2+}$) in soil solution, making it highly mobile and readily available for plant uptake.
•
In alkaline soils ($pH > 7.5$): Cadmium precipitates as insoluble cadmium carbonate ($CdCO_3$) or hydroxide and binds firmly to iron/manganese oxides and clay minerals, rendering it immobile.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Heavy metal cations ($Cd^{2+}, Zn^{2+}, Pb^{2+}$) exhibit increased solubility and mobility in acidic soils. In alkaline soils, liming or high pH reduces their mobility and toxicity.